POLYPHONE-ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ, ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΑΤΙΝΑΡΗΣ, ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΛΛΙΑΣ

       Τα τελευταία χρόνια ο Γιώργος Μαργαρίτης έχει γίνει ένας από τους πιο αγαπημένους μου τραγουδιστές. Η αλήθεια είναι μία: πάντα πίστευα ότι αυτός ο τραγουδιστής διαθέτει πολλές εκφραστικές δυνατότητες, πλην όμως αυτό δεν είχε επιβεβαιωθεί μέχρι πρόσφατα. Την εποχή που α Μαργαρίτης συνεργαζόταν με την εταιρία POLYPHONE – κατά την δεκαετία του’70 με αρχές του ’80 – δεν του έδινα και μεγάλη σημασία. Θεωρούσα πως τα τραγούδια που ερμήνευε τότε, τον αδικούσαν. Δεν ήταν κατάλληλα για να βγουν στην επιφάνεια  οι δυνατότητες της φωνής του. Μου είχε δοθεί η εντύπωση ότι οι συνθέτες που συνέθεταν τότε  τραγούδια για τον συγκεκριμένο ερμηνευτή στηρίζονταν κυρίως στο λυγμικό στοιχείο που εκείνη την περίοδο κυριαρχούσε εκεί στην ερμηνεία του και δεν είχαν επιδιώξει να δώσουν έμφαση σε άλλα, πολύ σπουδαιότερα χαρακτηριστικά της φωνής του που αποκαλύφθηκαν αργότερα.

            Ωστόσο, κατά την ίδια εποχή που επικρατούσε αυτή η αντίληψη για τις ερμηνευτικές δυνατότητες του Μαργαρίτη ηχογραφήθηκαν στην  POLYPHONE  τρεις δίσκοι οι οποίοι εξαιρούνται από την περίπτωση που αναφέραμε παραπάνω. Πρόκειται για τους δίσκους ΕΣΥ ΜΙΛΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΜΟΥ, σε μουσική Τάκη Σούκα, Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΠΥΡΕΤΟΣ και ΑΚΟΥ ΤΙ ΘΑ ΠΩ. Ο πρώτος χαρακτηρίζεται ως ολοκληρωμένη δισκογραφική δουλειά γιατί περιλαμβάνει τραγούδια ενός μόνο συνθέτη ενώ ο τρίτος, το ΑΚΟΥ ΤΙ ΘΑ ΠΩ, θεωρείται πολυσυλλεκτικός. Όσον αφορά τον δίσκο Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΠΥΡΕΤΟΣ, παρότι εκτός από δημιουργίες του Άκη Πάνου περιλαμβάνει και κάποια τραγούδια του Αντώνη Ρεπάνη, προσωπικά τον θεωρώ ολοκληρωμένη δισκογραφική δουλειά. Κι’ αυτό γιατί ένας δίσκος με τραγούδια δύο μόνον συνθετών δεν νομίζω ότι μπορεί να χαρακτηριστεί «πολυσυλλεκτικός». Σε αυτούς τους τρεις δίσκους έχουμε την ευκαιρία να απολαύσουμε τις πολλαπλές δυνατότητες και την λαϊκή εκφραστικότητα στην ερμηνεία του Γιώργου Μαργαρίτη.

Στον πολυσυλλεκτικό δίσκο ΑΚΟΥ ΤΙ ΘΑ ΠΩ, τον οποίο κυρίως  σχολιάζουμε εδώ, έχουν περιληφθεί συνθέσεις των Αντώνη Ρεπάνη και Γιώργου Μπούρα, αλλά και του παλιότερο σε σχέση μ’ αυτούς Μπάμπη Μπακάλη. Εντούτοις τα περισσότερα τραγούδια είναι συνθέσεις του σολίστα και δεξιοτέχνη στο μπουζούκι Αντώνη Κατινάρη, ο οποίος φαίνεται ότι εκείνη την εποχή έχει αρχίσει να αποχωρεί από τις μεγάλες δισκογραφικές εταιρίες και να συνεργάζεται με μικρότερες. Εκτός από τις καινούργιες συνθέσεις του Κατινάρη που περιλαμβάνονται σ’ αυτόν το δίσκο, υπάρχει και μια σύνθεσή του σε στίχους της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου που παλιότερα είχε ερμηνεύσει ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.  Πρόκειται για το τραγούδι Του Ντερβίση το πιοτό. Στις καινούργιες συνθέσεις συγκαταλέγεται και το ομότιτλο του δίσκου τραγούδι Άκου τι θα πω, σε στίχους της Μάρως Μπιζάνη. Στον ίδιο δίσκο, στο συρτοτσιφτετέλι Σαν κι’ απόψε - που η δεύτερη στροφή του τραγουδιέται ως αμανές -, ακούγεται και η φωνή του συνθέτη να λέει: «πες τα Μαργαρίτη να μας τρελάνεις!»

Η συνεργασία όμως του Αντώνη Κατινάρη με την POLYPHONE δεν περιορίζεται στον  πολυσυλλεκτικό δίσκο με το Γιώργο Μαργαρίτη. Στην ίδια εταιρία ο συνθέτης ηχογραφεί και μια ολοκληρωμένη δισκογραφική δουλειά με τίτλο ΜΠΟΥΖΟΥΚΟΚΕΛΑΪΔΙΣΜΑΤΑ, όπου τα τραγούδια αποδίδονται ερμηνευτικά από την κατά τη γνώμη μου, πλέον ελπιδοφόρα, λαϊκή φωνή της δεκαετίας του’80, τον Κώστα Κόλλια που, δυστυχώς, έφυγε πρόωρα από τη ζωή. Παρότι ο Κόλλιας έγινε ευρύτερα γνωστός με τον δίσκο ΕΡΩΤΑ ΜΟΥ ΑΓΙΑΤΡΕΥΤΕ σε μουσική του Τάκη Σούκα, κατά την 10ετία του ‘80, είχε πρωτοεμφανιστεί στη δισκογραφία το 1975. Ο δίσκος ΜΠΟΥΖΟΥΚΟΚΕΛΑΪΔΙΣΜΑΤΑ ηχογραφήθηκε το 1978 και όχι το 1982 όπως είχα αρχικά αναφέρει (κοίτα ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ-ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΛΛΙΑΣ).

Υπάρχουν πολλοί λόγοι που με κάνουν να πιστεύω ότι ο συγκεκριμένος δίσκος του Κατινάρη είναι η πιο αντιπροσωπευτικά λαϊκή δουλειά του συνθέτη. Ένας από αυτούς είναι ότι, ενώ την δεκαετία του ’70 στις ορχήστρες που συνόδευαν λαϊκούς τραγουδιστές συμμετείχαν και όργανα άλλων ηχοχρωμάτων, εδώ κυριαρχεί ο ήχος από μπουζούκι και από άλλα συναφή με αυτό όργανα. Δεδομένου ότι στον δίσκο δεν περιλαμβάνεται κάποιο ομότιτλο τραγούδι, θεωρώ ότι ήταν από τον καθαρόαιμο λαϊκό ήχο της συγκεκριμένης ορχήστρας  που ο συνθέτης εμπνεύστηκε τον τίτλο του δίσκου.

Π. Σκούρτης

26/1/2016

ΚΟΥΙΝΤΕΤΟ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΛΑΝΤΖΗ

         

ΤΖΑΖ  ΔΙΑΣΚΕΥΕΣ  ΣΕ  ΜΕΛΩΔΙΕΣ  ΤΩΝ    ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ-  ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ

Η  προσφορά  του  Μάνου  Χατζηδάκη και του  Μίκη  Θεοδωράκη  στον  πολιτισμικό  χάρτη  της  χώρας  μας  γενικότερα, αλλά  και στον μουσικό ειδικότερα,  αποτελεί  γεγονός    αδιαμφισβήτητο.  Το έργο τους, που για  τη  διερεύνηση  του  ενδιαφέρθηκαν ομότεχνοί  τους  όχι μόνο από την  Ελλάδα  αλλά  και  από το εξωτερικό,  έχει  κεντρίσει  το  ενδιαφέρον εκπροσώπων τόσο από μουσικά είδη παρεμφερή με αυτό με το οποίο οι Χατζηδάκης και Θεοδωράκης καταπιάνονται, όσο και από διαφορετικούς μουσικούς χώρους.

Σε αυτό το άρθρο θα σχολιάσουμε κάποιες διασκευές μελωδιών  των εν  λόγω δημιουργών που ο μουσικός και συνθέτης  Δημήτρης Καλαντζής παρουσίασε τα τελευταία χρόνια και συγκεκριμένα θα αναφερθούμε σε δυο πολύ ενδιαφέροντες ορχηστρικούς  δίσκους. Σχετικά με τον μουσικό Δημήτρη Καλαντζή, σε αυτό το σημείο θα πρέπει να διευκρινίσουμε  ότι μιλάμε για τον πιανίστα και τζαζίστα και όχι για τον κιθαρίστα με το ίδιο ονοματεπώνυμο, τον δημιουργό της σειράς τραγουδιών ΚΟΡΟΝΑ-ΓΡΑΜΜΑΤΑ. Το ΚΟΡΟΝΑ-ΓΡΑΜΜΑΤΑ είναι ένας δίσκος όπου, με μεγάλη επιτυχία, συνδυάζονται το ρεμπέτικο και το λαϊκό με την ροκ μπαλάντα.

Συγκεκριμένα οι δίσκοι με τζαζ διασκευές σε μελωδίες των Χατζηδάκη και Θεοδωράκη τους οποίους ο προαναφερόμενος τζαζίστας ηχογράφησε με το κουιντέτο του, κυκλοφόρησαν με την εξής σειρά: το 2011 προηγήθηκε εκείνος με διασκευές σε μελωδίες του Μάνου Χατζηδάκη, ενώ δυο χρόνια αργότερα, το 2013, ακολούθησε αυτός με διασκευές  σε  συνθέσεις  του  Μίκη Θεοδωράκη. Στους προαναφερόμενους δίσκους οι  γενικοί  τίτλοι όσο και οι τίτλοι  των  συνθέσεων  που  περιλαμβάνονται  αναγράφονται  στα αγγλικά  μα  και  στα ελληνικά. Ο τίτλος στον  δίσκο με τις διασκευές  σε  συνθέσεις  του Χατζηδάκη είναι: Manos, Jazz tribute to Manos Hadjidakis ή  Μάνος ΤΖΑΖ  ΑΦΙΕΡΩΜΑ  ΣΤΟΝ   ΜΑΝΟ  ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ, ενώ αυτός με  διασκευές σε  συνθέσεις  του Θεοδωράκη τιτλοφορείται Mikis Theodorakis «Modes & Moods»  ή   Μίκης Θεοδωράκης «ΤΡΟΠΟΙ  ΚΑΙ  ΔΙΑΘΕΣΕΙΣ» .

Παρενθετικά και πριν  προχωρήσω  στο να σχολιάσω   το περιεχόμενο  στους  αναφερόμενους  δίσκους,  θα ήθελα να «σταθώ» στην έννοια  με την οποία αναγράφεται  η λέξη «modes» ή «τρόποι»  στον  τίτλο  του  δίσκου που μόλις αναφέρθηκε.  Εδώ η  λέξη  τρόπος μπορεί  να  έχει  διπλή  σημασία.  Αφενός  μπορεί να  υποδηλώνει  την  μορφή - δηλαδή τον τρόπο – με την  οποία  θέλει  ο  βασικός  συντελεστής  αυτής της  δουλειάς να  παρουσιάσει τις  συνθέσεις  που  διασκευάζει,  μπορεί όμως και να  περικλείει  τη  μουσικολογική  έννοια  του  όρου. Μουσικολογικά η λέξη «τρόπος» είναι μια έννοια που χρησιμοποιείται στη μελέτη μουσικών ειδών όπως είναι το Δημοτικό, το Ρεμπέτικο και η τζαζ,   όπου  βασικό  ρόλο  παίζει  ο  αυτοσχεδιασμός. Σύμφωνα με τον Φοίβο Ανωγειανάκη και το βιβλίο του «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΪΚΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ», υπάρχουν δυο είδη μουσικών κλιμάκων. Οι σπουδαγμένοι μουσικοί χρησιμοποιούν γενικά τη συγκερασμένη κλίμακα που είναι αυτή  της βασικής οκτάβας,  ενώ οι λαϊκοί - κυρίως αυτοσχέδιοι μουσικοί -χρησιμοποιούν σε γενικές γραμμές τη «φυσική» κλίμακα, με άλλα λόγια εκείνη που δημιουργείται από τα ενδιάμεσα σημεία της συγκερασμένης, δηλαδή μουσικά διαστήματα όπως τα διατονικά και χρωματικά ημιτόνια.  Ο τρόπος λοιπόν είναι ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται ο αυτοσχεδιασμός. Ακόμα και ο αυτοσχεδιασμός που σε σχέση με το βασικό μουσικό κομμάτι φαντάζει «ελεύθερος», θέλει κι αυτός τους κανόνες του  αλλιώς θ’ ακουστεί παράταιρος.

        Παρότι η τζαζ αναμφισβήτητα ανήκει στα είδη Λαϊκής Μουσικής, θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι πιο δυτικότροπη  από τα είδη Ελληνικής Λαϊκής Μουσικής όπως το Δημοτικό και το Ρεμπέτικο Τραγούδι. Είναι γνωστό πως ο Μάνος Χατζηδάκης μόλις το 1949 θεώρησε το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι ως μουσικά είδη άξια λόγου, τότε που έκανε κι εκείνη την μνημειώδη διάλεξη. Άρα η μουσική του Μάνου, όντας πιο δυτικότροπη από αυτή του Μίκη, θα λέγαμε πως ήδη διαθέτει στοιχεία τζαζ και επομένως δεν αφήνει  πολλά περιθώρια για τις προσωπικές εμπνεύσεις του διασκευαστή. Έτσι, προχωρώντας στο να αναλύσουμε αυτό καθεαυτό το περιεχόμενο των εν λόγω δίσκων, θα μπορούσαμε να πούμε ότι εκείνος που παρουσιάζει πιο ενδιαφέρουν  είναι το «Modes & Moods», οι διασκευές σε τραγούδια του Μ. Θεοδωράκη.  Γιατί, πράγματι, δημιουργεί μεγάλο ενδιαφέρον το να περιμένει κανείς να ακούσει με ποιον τρόπο ένας κορυφαίος τζαζίστας, ο Δημήτρης Καλατζής - που άλλωστε είναι και ο βασικός συντελεστής του δίσκου - αποδίδει κάποιες από τις πλέον λαϊκότροπες μελωδίες του Μίκη Θεοδωράκη, όπως  τα τραγούδια «Μαρίνα», «Του Μικρού Βοριά», «Στα Περβόλια»  και «Την Πόρτα Ανοίγω το Βράδυ». Κι’ αυτό, δεδομένου ότι ακόμα και μέσα στις πιο «μοντέρνες» μελωδίες του Θεοδωράκη, το λαϊκό στοιχείο είναι πιο ισχυρό και πιο έντονο απ’ ό,τι σ’ αυτές του Χατζηδάκη.

Το ενδιαφέρον με τις συγκεκριμένες δισκογραφικές δουλειές δεν είναι τόσο ότι ο διασκευαστής και οι συνεργάτες του προσθέτουν στις μελωδίες  κάποιες τζαζίστικες πινελιές, αλλά το γεγονός ότι δημιουργούν έναν τζαζίστικο καμβά  μέσα από τον οποίο «αναδύονται» σίγα–σιγά οι συνθέσεις των συγκεκριμένων δημιουργών. Και αυτό είναι το ιδιαίτερα ξεχωριστό στοιχείο στους υπό συζήτηση δίσκους.

           Εκτός από τον βασικό συντελεστή, τον διασκευαστή των μελωδιών και πιανίστα Δημήτρη Καλαντζή, το κουιντέτο συμπληρώνεται από τους Τάκη Πατερέλη: άλτο σαξόφωνο, Ανδρέα Πολυζωγόπουλο: τρομπέτα, φλικόρνο, Αλέξανδρο- Δράκο Κτιστάκη: ντραμς και Γιώργο Γεωργιάδη: κοντραμπάσο. Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να επισημάνω ότι, κατά την προσωπική μου γνώμη, ο Τάκης Πατερέλης είναι από τους καλύτερους σαξοφωνίστες που διαθέτει αυτή τη στιγμή η ελληνική μουσική σκηνή, μετά τον Γιώργο Κατσαρό και τον Στέλιο Βήχο που τον διαδέχτηκε.

            Στους εν λόγω δίσκους το κουιντέτο συνοδεύουν τα παρακάτω μουσικά σύνολα:  στο Manos -Jazz tribute to Manos Hadjidakis, τα έγχορδα της Καμεράτας, ενώ στο Μίκης Θεοδωράκης «Modes & Moods», η Ορχήστρα Πατρών που διευθύνει ο Μίλτος Λογιάδης. Την ενορχήστρωση εγχόρδων στον δίσκο «Modes & Moods» έκανε ο  Γιάννης Αντωνόπουλος, ενώ συμμετέχουν οι Δημήτρης Παπαδόπουλος, Βαγγέλης Κατσαρέλης και Διονύσης Κοκκόλης στις τρομπέτες  και ο Γιώργος Ζαρέας στο τρομπόνι.

  

Π.Σκούρτης

7/10/2014

Γιάννης Λεμπέσης: ΤΑ ΙΔΙΑ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΤΕΡΑ

 Κάποιες επισημάνσεις για τον νέο δίσκο του Γιάννη Λεμπέση

Η πρώτη αναφορά μου στον νέο δίσκο του Γιάννη Λεμπέση  ΤΑ ΙΔΙΑ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΤΕΡΑ  έγινε όταν σχολίασα το αφιέρωμα που είχε κάνει στον συνθέτη ο Γιώργος Τσάμπρας.  Το αφιέρωμα αυτό είχε παρουσιαστεί σε κάποια από τις εκπομπές του προγράμματος ΕΒΔΟΜΑΔΕΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝ, το οποίο μεταδιδόταν κάθε Πέμπτη βράδυ από το Δεύτερο Πρόγραμμα της ΕΡΑ, πλέον δυστυχώς καταργημένο. Όμως τότε, ενώ αρχικά σκόπευα να αναφερθώ στον συγκεκριμένο δίσκο γενικότερα, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκαν κι’ άλλα τραγούδια του συνθέτη στην εκπομπή, τελικά το ενδιαφέρον μου είχε μονοπωλήσει κάποιο, άστοχο κατά τη γνώμη μου, σχόλιο του ερμηνευτή Γεράσιμου Ανδρεάτου, (κοίτα: Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΕΜΠΈΣΗΣ, Ο ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΑΝΔΡΕΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΣΙΚΛΙΔΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ).

Η αλήθεια είναι πως παρότι παρακολουθώ συστηματικά την πορεία του Γιάννη Λεμπέση στο τραγούδι, καιρό είχα να αποκτήσω δίσκο του. Ο τελευταίος που αγόρασα πριν κάποια χρόνια ήταν ο ΤΙ ΝΑ ΠΕΙΣ ΚΑΙ ΤΙ Ν’ ΑΦΗΣΕΙΣ. Κάτι τέτοιο βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν εξακολουθώ να θεωρώ τον Λεμπέση έναν από τους καλύτερους δημιουργούς του νεότερου λαϊκού τραγουδιού. Εντούτοις, έχω την αίσθηση πως υπάρχει σοβαρή διαφοροποίηση μεταξύ του ήχου των τραγουδιών του όταν παίζονται ζωντανά στο στούντιο και κατά την απόδοσή τους στον δίσκο. Βέβαια, ως ένα βαθμό, αυτό είναι φυσικό. Όταν παίζονται τραγούδια από το μηχάνημα ενός επαγγελματικού στούντιο, η απόδοση ήχου είναι απείρως καλύτερη από εκείνη που παράγεται από το μηχάνημα κάποιου ιδιώτη. Αλλά, στην περίπτωση τραγουδιών του Γιάννη Λεμπέση, νομίζω πως το πρόβλημα παρουσιάζεται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ’ όσο συνήθως, γι’ αυτό και το σχολιάζω.

Εδώ θα πρέπει να κάνω κάποιες επιπλέον διευκρινήσεις σχετικά με το πρόβλημα στην απόδοση ήχου που ανέφερα παραπάνω. Θεωρώ πως αυτό εντοπίζεται κυρίως στην ορχήστρα. Κατά τη γνώμη μου, κάποια τραγούδια θα έπρεπε να είχαν αποδοθεί με περισσότερη ένταση ενώ σε άλλα το παίξιμο να ήταν πιο «κοφτό». Για παράδειγμα, το τραγούδι «Αχ και να ‘ξερε τι χάνει» έχει τα σωστά «σπασίματα» στην απόδοση της μελωδίας, ενώ δεν συμβαίνει το ίδιο με το ομότιτλο του δίσκου, «Τα ίδια και χειρότερα». Όσο για τη δεύτερη περίπτωση, εκτός των άλλων, και τα τραγούδια «Εμμονές», «Τυχοδιώκτης» και «Είπες πολλά κι’ είπα πολλά», έχω την εντύπωση ότι με κάποια διαφορετική απόδοση από μέρους της ορχήστρας  θα μπορούσαν να ηχούν πιο μερακλίδικα.

Όπως και να ‘χει, ο καινούργιος δίσκος του Γιάννη Λεμπέση περιλαμβάνει 17 τραγούδια κάποια από τα οποία είναι νεότερα και κάποια παλιότερα, αλλά σε νέα ηχογράφηση. Για παράδειγμα, εδώ ο Γεράσιμος Ανδρεάτος ερμηνεύει με ξεχωριστή ευαισθησία το μουσικό κομμάτι «Καρδιοφτερουγίσματα», που είχε δώσει παλιότερα τον τίτλο σε κάποια δισκογραφική δουλειά του Λεμπέση και που στον ομότιτλο δίσκο το ερμήνευε ο ίδιος.  Ο Γιώργος Μαργαρίτης ερμηνεύει «Τα κορόιδα σ’ άλλη πιάτσα», ένα τραγούδι που σε παλιότερο δίσκο είχε και πάλι αποδώσει ο συνθέτης.  Επίσης ο Μαργαρίτης, σε ντουέτο με τον Λεμπέση, ερμηνεύει το καινούργιο τραγούδι «Αχ και να ‘ξερε τι χάνει».

Σε σχέση με αυτό το τραγούδι - «Αχ και να ‘ξερε τι χάνει» -, έχω να κάνω κάποια πολύ ιδιαίτερα σχόλια. Από πλευράς σύνθεσης, παιξίματος και ερμηνείας πιστεύω ότι πράγματι είναι ένα πολύ ωραίο τραγούδι. Πρόκειται για ένα κομμάτι το οποίο αποδίδει φόρο τιμής σε  όλους τους μεγάλους εκπροσώπους του Ρεμπέτικου που είναι πλέον απόντες. Ωστόσο, θεωρώ ότι η επανάληψη ορισμένων ονομάτων - για παράδειγμα «Περιστέρης-Μπαγιαντέρας», «Γενίτσαρης και Μπαγιαντέρας», «Καπλάνης-Παπαϊωάννου», «Μπέμπης-Παπαϊωάννου» κλπ  - αποκαλύπτει κάποια προχειρότητα στον στίχο, μια περιστασιακή αδυναμία. Και  λέω «περιστασιακή» , γιατί δεν πιστεύω ο Γιάννης Λεμπέσης να μην έχει την ικανότητα να σκαρώνει στίχους ή να μην εύρισκε ονόματα και άλλων μεγάλων δημιουργών που θα μπορούσε να «ταιριάξει» προκειμένου να αποφύγει τις  επαναλήψεις. Τώρα, όσον αφορά τον τίτλο, νομίζω πως  «Όποιος δεν ακούει Τσιτσάνη» θα του ταίριαζε καλύτερα, γιατί είναι πιο γενικός.

Εκτός από τον Γιώργο Μαργαρίτη, τον Γεράσιμο Ανδρεάτο  και τον ίδιο τον συνθέτη, στον δίσκο ΤΑ ΙΔΙΑ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΤΕΡΑ τα τραγούδια αποδίδουν ο Φάνης Σαπατίνας και η Μαριάνθη Λιουδάκη. Με την ευκαιρία θα πρέπει να ζητήσω συγνώμη αφενός από τους ίδιους τους  καλλιτέχνες και αφετέρου από τους αναγνώστες μου γιατί, στο σχόλιό μου που μνημόνευσα στην αρχή αυτού του κειμένου, από λάθος, είχα αναφέρει τα επώνυμα των δύο ερμηνευτών ως  «Ζαπατίνας» και «Νουδάκη» αντίστοιχα. Σχετικά με τη συμμετοχή της Σοφίας Κολλητήρη,  τραγουδίστριας αμιγώς δημοτικών αλλά και δημοτικοφανών τραγουδιών, νομίζω  θα πρέπει να γίνει ειδική μνεία. Εδώ, παρενθετικά, ίσως είναι αναγκαίο να πούμε για τη διαφορά μεταξύ των αμιγώς δημοτικών και δημοτικοφανών τραγουδιών. Αμιγώς δημοτικά είναι τα παραδοσιακά, δηλαδή τα τραγούδια που ανήκουν στην ανώνυμη δημιουργία, («Ιτιά», «Μου παρήγγειλε τ’  αηδόνι»  κα.), ενώ δημοτικοφανή είναι τα τραγούδια επώνυμων τραγουδοποιών και συνθετών, βασισμένα σε ανάλογους ρυθμούς, (τσάμικα, καλαματιανά κλπ.). Κλασικό παράδειγμα της δεύτερης περίπτωσης είναι τα τραγούδια που είχε γράψει και συνθέσει ο κλαριντζής Βασίλης Σούκας. Το τραγούδι που ερμηνεύει η Σοφία Κολλητήρη στον δίσκο του Λεμπέση ανήκει και αυτό στα δημοτικοφανή και έχει τίτλο «Μια σε βρίσκω, μια σε χάνω». Αξίζει να σημειώσουμε πως, παρότι η συγκεκριμένη ερμηνεύτρια πρέπει πλέον να κουβαλάει "κάποια  χρονάκια" στην πλάτη της, η φωνή της εντυπωσιάζει. Είναι πράγματι «αηδονόλαλη»! Της ταιριάζει λοιπόν απόλυτα η σχετική προσφώνηση του συνθέτη.

Π. Σκούρτης

11/3/2014

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΕΝΤΕΧΝΟΥ ΛΑΪΚΟΥ

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΕΝΤΕΧΝΟΥ ΛΑΪΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ,

Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ, Η ΦΩΤΕΙΝΗ ΔΑΡΑ

ΚΑΙ Ο ΔΙΣΚΟΣ ΛΟΥΛΟΥΔΙ ΣΤΗ ΦΩΤΙΑ

Το  Έντεχνο  Λαϊκό  Τραγούδι  ήταν  ένα  μουσικό  ρεύμα  που  ξεκίνησε    κατά τις  αρχές  του   ‘60,  συνεχίστηκε  όλη  εκείνη  τη  δεκαετία  και κράτησε  περίπου  ως  το  τέλος της δεκαετίας του  ‘70.  Το  κυρίως  χαρακτηριστικό  αυτού  του  μουσικού  ρεύματος,  που  βασικός  πρωτεργάτες   του  υπήρξε  ο   Μίκης  Θεοδωράκης,  ήταν  το  εξής  εγχείρημα:  η μελοποίηση με λαϊκούς ρυθμούς ποιητικών στίχων  γραμμένων  από παλιούς αλλά και νεότερους ποιητές.  Αργότερα βέβαια, όταν διαπιστώθηκε πως αυτή η τάση «έπιασε», υπήρξαν και στιχουργοί, δηλαδή επαγγελματίες στον χώρο του Στίχου, που έγραψαν στιχουργήματα σε περισσότερο ποιητικό ύφος απ’ όσο παλιότερα. Σίγουρα, οι όροι λόγιο και λαϊκό είναι τυπικά δυο έννοιες άκρως αντίθετες. Παρόλ'  αυτά, για να διαχωρίσω το Έντεχνο από το Παραδοσιακό Λαϊκό Τραγούδι,  χαρακτηρίζω το Έντεχνο και ως Λόγιο Λαϊκό Τραγούδι. Ένας άλλος λόγος που καταφεύγω σ’ αυτόν το διαχωρισμό είναι το ότι, κατά την αντίληψή μου, ο όρος έντεχνο υποδηλώνει περισσότερο το είδος της σύνθεσης παρά την προέλευση του στίχου. Δηλαδή, οι συνθέσεις που ανήκαν στον χώρο της έντεχνης λαϊκής μουσικής, ναι μεν κινούνταν σε λαϊκό ύφος, αλλά ήσαν δημιουργήματα σπουδαγμένων μουσικών – Θεοδωράκης, Χατζηδάκης, Ξαρχάκος, Μικρούτσικος και πολλοί άλλοι - και όχι εμπειρικών συνθετών, όπως συνέβαινε ως τότε στις περισσότερες περιπτώσεις στον χώρο του Ρεμπέτικου. Επίσης, εφόσον πρόκειται για  μετεξέλιξη του Ρεμπέτικου, δηλαδή του Αστικολαϊκού Τραγουδιού και όχι του Δημοτικού που είναι το Λαϊκό Τραγούδι της Υπαίθρου, θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε  το συγκεκριμένο μουσικό είδος και ως Λόγιο Αστικολαϊκό Τραγούδι.

Από  τότε  που  το  Έντεχνο  ή  Λόγιο  Λαϊκό  Τραγούδι,  έχει  πάψει  να  υφίσταται -  τουλάχιστον  ως    αυτόνομο  μουσικό  ρεύμα -,  οι  μελωδίες  που  επενδύουν  είτε  ποιήματα  είτε  ποιητικό  λόγο που  γράφεται  από  επαγγελματίες  στιχουργούς,  έχουν  μορφή  περισσότερο  κλασικίζουσα    παρά  λαϊκή. Για παράδειγμα, οι μελοποιήσεις ποιημάτων του Καβάφη από τον Αθανάσιο Σιμόγλου ή ακόμα και από τον Μικρούτσικο, διαφέρουν τελείως από τις συνθέσεις που είχαμε κατατάξει στο μουσικό ρεύμα των δεκαετιών ’60-’70. Εξαίρεση  αποτελούν  δυο  δίσκοι  του  συνθέτη  Μανώλη  Γαλιάτσου,  ένας  του    Δημήτρη  Μαραμή  και  αρκετοί  του  Δημήτρη  Παπαδημητρίου. 

Ο  πρώτος  απ’  τους  δυο  δίσκους  του  Γαλιάτσου,  τιτλοφορείται  ΤΟ  ΑΣΗΜΙ ΤΟΥ ΜΕΣΗΜΕΡΙΟΥ  και  τα  τραγούδια  σ’  αυτόν  ερμηνεύει  η  Νίκη  Ξυλούρη. Στον  δεύτερο,   που έχει  τίτλο  ΤΟΥ ΜΑΓΟΥ  ΤΑ  ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ,  συμμετέχουν  πολλοί  ερμηνευτές,  πρωτεύοντα  ρόλο  όμως  έχουν  ο  Δημήτρης  Ζερβουδάκης  και  η  Γιώτα  Νέγκα. Με την ευκαιρία θα ήθελα να προσθέσω ότι η ερμηνεύτρια των τραγουδιών στον πρώτο από τους προαναφερόμενους δίσκους του Γαλιάτσου, η Νίκη Ξυλούρη -  ανιψιά  του  Νίκου  και  συγκεκριμένα  κόρη  του  αδελφού  του,  Αντώνη,  γνωστότερου  ως  Ψαραντώνη - αποδίδει επίσης δύο τραγούδια σ’ έναν δίσκο παρόμοιου ύφους, σε μουσική Ανδρέα Ρούση, με τίτλο ΕΓΚΟΛΠΙΟ. Εκεί, μεταξύ πολλών ερμηνευτών, συμμετέχει και ο Αργύρης Μπακιρτζής που παλιότερα υπήρξε ένα από τα βασικά μέλη του συγκροτήματος «Χειμερινοί Κολυμβητές».

            Ο    κύκλος  τραγουδιών ΣΚΟΤΙΝΟΣ ΕΡΩΤΑΣ,  που  συνέθεσε  ο  Δημήτρης  Μαραμής,  βασίζεται σε  ποίηση  Φεντερίκο  Γκαρθία  Λόρκα.  Παρότι  σ’  αυτόν  το  δίσκο  τα  μουσικά  κομμάτια  αποδίδει  ερμηνευτικά  ο  λυρικός  τραγουδιστής  Μάριος  Φραγκούλης,  οι  συνθέσεις  έχουν  ύφος  λαϊκό.  Στο  ύφος  του  Έντεχνου  Λαϊκού,  θα  μπορούσαμε  να  πούμε  ότι  κινείται  κι  ένας  άλλος  δίσκος  του  Μαραμή,  ΤΑΝΓΚΌ  ΓΙΑ  ΤΡΕΙΣ.   Εντούτοις,  εδώ  η  μουσική  είναι  σαφώς  επηρεασμένη  από  το  μουσικό είδος που προσωπικά, χαρακτηρίζω Ελληνικό  Λαϊκό    Τραγούδι  Ευρωπαϊκού  ύφους,   δηλαδή  αυτό  που  κάποτε  ονομάζαμε  Ελαφρό  Τραγούδι.  Τα  τραγούδια  του  ΤΑΓΚΟ ΓΙΑ ΤΡΕΙΣ  ερμηνεύει    η  Κορίνα  Λεγάκη.

Όσον  αφορά τη δισκογραφία του  Δημήτρη  Παπαδημητρίου, οι δίσκοι του που  περισσότερο  από  τους  άλλους  κινούνται  σε  λαϊκό  ύφος,  είναι  οι: ΤΡΑΓΟΎΔΙΑ  ΓΙΑ  ΤΟΥΣ  ΜΗΝΕΣ,    ΣΤΗΣ  ΨΥΧΗΣ  ΤΟ  ΠΑΡΑΚΑΤΩ  και  ΛΟΥΛΟΥΔΙ ΣΤΗ ΦΩΤΙΑ.  Σ’  αυτούς,  τα    μουσικά  κομμάτια  ερμηνεύουν  οι  Ελευθερία  Αρβανιτάκη,  Δημήτρης  Μητροπάνος  και  Φωτεινή  Δάρα – η οποία,  αν  δεν  κάνω  λάθος είναι   σύντροφος  του  συνθέτη  και  στη  ζωή -, αντίστοιχα. Ο  τελευταίος  από τους τρεις δίσκους, ΛΟΥΛΟΥΔΙ ΣΤΗ ΦΩΤΙΑ,  είναι  αυτός    που κυρίως  θα  σχολιάσουμε  εδώ.  Πρόκειται    για  τον  πιο  πρόσφατο  του  Παπαδημητρίου  και  βασίζεται  σε ποίηση  του   αλησμόνητου  Νίκου  Γκάτσου, ακυκλοφόρητη  ως  τώρα στη δισκογραφία.

Η Φωτεινή Δάρα συνεργάστηκε με τον Δημήτρη Παπαδημητρίου από τα πρώτα της βήματα στο τραγούδι.  Εκτός άλλων τραγουδιών του συνθέτη, η Δάρα έχει ερμηνεύσει και τα μουσικά κομμάτια που αποτέλεσαν τα τραγούδια των τίτλων στις τηλεοπτικές σειρές «Λένη»  και «Οι Μάγισσες της Σμύρνης»,  στις οποίες, πέρα από τα συγκεκριμένα τραγούδια, ο Παπαδημητρίου  είχε αναλάβει και όλη τη μουσική επένδυση. Από την πρώτη στιγμή που άκουσα τα τραγούδια των τίτλων στις σειρές που προαναφέρθηκαν, διέκρινα ότι η Δάρα διαθέτει στην ερμηνεία της μια σαφώς λαϊκή χροιά, η οποία θα μπορούσε να γίνει πιο διακριτή αν τα εν λόγω κομμάτια αποδίδονταν με κάπως περισσότερη ένταση στη φωνή και με λίγο πιο έντονα λαϊκά ηχοχρώματα στην ενορχήστρωση. Τα στοιχεία που έλειπαν τότε από την ηχογράφηση εκείνων των τραγουδιών, είναι ακριβώς αυτά που υπάρχουν στον δίσκο ΛΟΥΛΟΥΔΙ ΣΤΗ ΦΩΤΙΑ. Κατά τη γνώμη μου, ο συγκεκριμένος δίσκος είναι μια μεγάλη επιτυχία στο είδος του.  Πρόκειται για την πιο λαϊκή μουσική επένδυση που έχει γίνει σε ποίηση τα τελευταία χρόνια, από την εποχή δηλαδή που το Έντεχνο Λαϊκό Τραγούδι αποτελούσε ξεχωριστό μουσικό ρεύμα.

Ως  μια επιπλέον απόδειξη  για  το  πόσο  πιο  διακριτή  από  πριν  είναι  η  λαϊκή  χροιά  στη  φωνή  της  Δάρα,  θα  αναφερθώ  παρενθετικά  στην περίπτωση ενός άλλου συνθέτη με τον οποίο αυτόν τον καιρό συνεργάζεται και ηχογραφεί.  Πρόκειται για τον Μίκη Θεοδωράκη, που οι κύκλοι τραγουδιών του ΕΠΙΒΑΤΗΣ  και   ΡΑΝΤΑΡ – και οι δύο σε στίχους Κώστα Τριπολίτη -, ηχογραφούνται εκ νέου.  Στην  περίπτωση  βέβαια  του  δίσκου  ΡΑΝΤΑΡ,  λαϊκά  ηχοχρώματα στην ενορχήστρωση είχε  και  η  πρώτη ηχογράφηση, αφού  τα  τραγούδια  θα ερμήνευε  ο Γιώργος Νταλάρας.  Όμως,  όσον  αφορά  τον  κύκλο  τραγουδιών  ΕΠΙΒΑΤΗΣ,  από  ένα  μικρό  δείγμα  που    άκουσα,  φαίνεται  πως  τα  λαϊκά  ηχοχρώματα  στην  ενορχήστρωση της ηχογράφησης  με  τη  Δάρα, θα είναι  πολύ  πιο  έντονα  από  όσο  είναι στις  παραλλαγές  που  προηγήθηκαν  με  ερμηνεύτριες  τη  Μαρία  Φαραντούρη  και  τη  Μαργαρίτα  Ζορμπαλά.

Καιρός  όμως  να  ξαναγυρίσουμε  στον  Δημήτρη  Παπαδημητρίου  και  τον  δίσκο  του  ΛΟΥΛΟΥΔΙ ΣΤΗ ΦΩΤΙΑ.  Περιττό  νομίζω  να  σχολιάσει  κανείς  το  πόσο  σπουδαίοι και αξιόλογοι  είναι  οι  στίχοι.  Θα  ήθελα μόνο  να προσθέσω τα  εξής: Παρότι, όπως είπαμε ήδη, οι στίχοι στα περισσότερα τραγούδια του κύκλου δεν είχαν μέχρι σήμερα επενδυθεί με μουσική, σε αυτόν τον δίσκο έχει συμπεριληφθεί και  το   μουσικό  κομμάτι  «Τρέχει το Νερό»  - που  ακούστηκε  ως  τραγούδι  των  τίτλων  στην  τηλεοπτική  σειρά    «Λένη».  Και τούτο, γιατί οι στίχοι του  ανήκουν κι’ αυτοί στον  Γκάτσο. Έχω όμως την αίσθηση πως πρόκειται για νέα ηχογράφηση και όχι για κείνη που ακούγεται στη σειρά.  Όσον  αφορά   το «Κατηγορείται η Ελλάς» -  τραγούδι   το  οποίο  αποδίδει  μαζί  με  τη  Δάρα  ο  Γιώργος  Φλωράκης -  οι στίχοι του επρόκειτο  να  μελοποιηθούν  από  τον  Σταύρο  Ξαρχάκο  και  το κομμάτι να συμπεριληφθεί  στον  κύκλο  τραγουδιών  ΤΑ  ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ. Πρόκειται για έναν δίσκο στον οποίο οι στίχοι όλων των τραγουδιών ανήκουν επίσης στον Νίκο Γκάτσο και όπου ερμηνευτής είναι ο Γιώργος Νταλάρας. Το  ταξίμι  που  παίζεται  ως  εισαγωγή  στο  κομμάτι  «Όλα τ’ Αστέρια Τρύπια» -  τραγούδι που επίσης  περιλαμβάνεται στον δίσκο ΛΟΥΛΟΥΔΙ ΣΤΗ ΦΩΤΙΑ -, προϊδεάζει  τους  ακροατές  για  κάτι  πολύ  πιο «βαρύ»  απ’  όσο  πράγματι είναι. Εντούτοις, πιστεύω πως ο μεν Παπαδημητρίου έχει τη δυνατότητα να συνθέσει ανάλογου ύφους τραγούδια, η δε Δάρα να τα ερμηνεύσει.

Μια επιπλέον απόδειξη των δυνατοτήτων του Παπαδημητρίου όσον αφορά τη σύνθεση αμιγώς λαϊκών τραγουδιών, είναι και το  γεγονός ότι ο  εν λόγω συνθέτης  έδωσε  και  μια    σύνθεσή  του  στον   Γιώργο  Μαργαρίτη.  Την συγκεκριμένη σύνθεση  ο αναφερόμενος ερμηνευτής  έχει  συμπεριλάβει  στον  πρόσφατο πολυσυλλεκτικό  προσωπικό  του  δίσκο  ΠΑΙΖΟΥΜΕ  ΓΙΑ  ΤΗ   ΦΑΝΕΛΑ.  Η  σύνθεση  του  Παπαδημητρίου  που  αποδίδει  ο  Μαργαρίτης,  είναι  το  ζεϊμπέκικο  «Η Άννα απ’ την Κοκκινιά» και   βασίζεται  «στον  λόγο»  της  πρωτοεμφανιζόμενης  στιχουργού  Ανθής  Μητροπέτρου.  Επίσης  ο  συνθέτης  πρόκειται  να  εμπιστευτεί  στον  Μαργαρίτη την ερμηνεία  κάποιων τραγουδιών σε ποίηση του δημοσιογράφου και διευθυντή Ειδήσεων και Ενημέρωσης του Mega Channel, Χρήστου Παναγιωτόπουλου.  Αυτά τα τραγούδια  θα  συμπεριληφθούν  σε  έναν    πολυσυλλεκτικό  δίσκο  στον οποίο, εκτός από τον Μαργαρίτη, θα συμμετέχουν και πολλοί άλλοι ερμηνευτές.  Όπως ήδη αναφέραμε, μεταξύ των άλλων ερμηνευτών με τους οποίους ο Παπαδημητρίου έχει ηχογραφήσει δίσκους,  είναι και οι Ελευθερία Αρβανιτάκη και Δημήτρης Μητροπάνος. Επέλεξα όμως να σταθώ ιδιαίτερα στην περίπτωση της συνεργασίας του με τον Μαργαρίτη γιατί, προσωπικά, μεταξύ αυτών των τριών ερμηνευτών, θεωρώ ότι ο Μαργαρίτης είναι ο πλέον λαϊκός.

Παρενθετικά, να σημειώσουμε ότι ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, εκτός από την αγάπη του για τη σύνθεση και την ιδιότητα του μαέστρου, αρέσκεται στο να συμμετέχει στις ορχήστρες και ως μουσικός. Παίζει πολλά όργανα, μεταξύ των οποίων  και μπουζούκι. Στο πρόσφατο παρελθόν, σε συναυλίες που έκανε με τον Χρήστο Νικολόπουλο, τον είχε συνοδεύσει παίζοντας  και ο ίδιος μπουζούκι.

Κλείνοντας θα πρέπει να πούμε πως βασικός λαϊκός οργανοπαίχτης στον δίσκο ΛΟΥΛΟΥΔΙ ΣΤΗ ΦΩΤΙΑ είναι ο Παντελής Κωνσταντινίδης. Για τον αναφερόμενο  σολίστα του μπουζουκιού μίλησε επαινετικά - σε συνέντευξη που είχε δώσει  στο περιοδικό ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ -, ο αξέχαστος ομότεχνός του, δεξιοτέχνης Γιάννης Σταματίου.  Μεταξύ άλλων που ανέφερε στη συγκεκριμένη συνέντευξη, «ο Σπόρος» είπε επίσης ότι εκείνο τον καιρό ο Κωνσταντινίδης εμφανιζόταν ως μπουζουξής στο πλευρό της Λίτσας Διαμάντη.

Π. Σκούρτης

13.02.2014

ΧΑΣΙΚΛΙΔΙΚΑ ΚΑΙ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ

Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΕΜΠΕΣΗΣ, Ο ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΑΝΔΡΕΑΤΟΣ  

ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΣΙΚΛΙΔΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Στα πλαίσια του Ραδιοφωνικού Προγράμματος ‘Εβδομάδες Ελλήνων Δημιουργών’, στην εκπομπή της 24ης Ιανουαρίου, ο Γιώργος Τσάμπρας παρουσίασε τον συνθέτη λαϊκών τραγουδιών Γιάννη Λεμπέση. Ο συνθέτης έκανε μια αναδρομή της μέχρι τώρα παρουσίας του στο χώρο της Λαϊκής Μουσικής και επίσης ακούστηκαν τραγούδια από τον καινούργιο του δίσκο ΤΑ ΙΔΙΑ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΤΕΡΑ. Τα τραγούδια που μεταδόθηκαν ερμήνευσαν οι Παναγιώτης Λάλεζας, Μαρία Κατινάρη, Φάνης Ζαπατίνας, Μαριάνθη Νουδάκη, ο ίδιος ο συνθέτης καθώς και ο Γεράσιμος Ανδρεάτος. Κάποια στιγμή, ο τελευταίος εξέφρασε μια πολύ ξεκάθαρη άποψη όσον αφορά τις δημιουργίες των Γιάννη Λεμπέση και Βαγγέλη Κορακάκη. Είπε πως τα τραγούδια των συγκεκριμένων δημιουργών του αρέσουν για πολλούς λόγους μεταξύ των οποίων και για το ότι δεν είναι χασικλίδικα.

Ο Ανδρεάτος υποστήριξε πως, σήμερα, οι θαμώνες των λαϊκών κέντρων δεν θα πρέπει να ζητάνε χασικλίδικα τραγούδια επειδή τα ακούνε νέα παιδιά και διαφθείρονται. Κατά τη γνώμη μου το συγκεκριμένο επιχείρημα δεν ευσταθεί. Θεωρώ μάλιστα ότι αυτό το καινούργιο ‘μένος’ εναντίον των χασικλίδικων θυμίζει την αντικομουνιστική μανία. Εκείνος που θα ζητήσει ν’ ακούσει ή και να χορέψει κάποιο χασικλίδικο τραγούδι, πιστεύω ότι δεν επιδιώκει οπωσδήποτε να κάνει τον ‘μάγκα’ - κάτι που πολύ απαξιωτικά τόνισε ο εν λόγω ερμηνευτής -, ούτε ότι είναι ή επιθυμεί να γίνει χασικλής. Όπως συμβαίνει με όλα τα είδη τραγουδιών και όχι μόνο με τα Ρεμπέτικα, κι ένα χασικλίδικο μπορεί να αρέσει όχι απαραιτήτως για τον ‘επίμαχο’ στίχο, αλλά για το ρυθμό, τη μελωδία, το ιδιαίτερο ηχόχρωμα που μπορεί να έχει το παίξιμο, την εκφραστικότητα στην ερμηνεία και άλλα.

Οι απόψεις που διατυπώθηκαν εναντίον των χασικλίδικων στην εν λόγω εκπομπή όπως και άλλες παρόμοιες, μάλλον δείχνουν ότι τελευταία παρατηρείται και πάλι μια απόπειρα ώστε αυτά τα τραγούδια να διαγραφούν άπαξ διά παντός από το πεδίο του Ρεμπέτικου και να μην αναγνωρίζονται ως δείγματα γραφής μιας συγκεκριμένης περιόδου στην ιστορία αυτού του μουσικού είδους. Το γεγονός αυτό είναι απορίας άξιον. Δηλαδή, σύμφωνα με τη λογική που θέλει να διαγράψει το χασικλίδικο, μήπως θα έπρεπε να καταδικάσουμε και να απαξιώσουμε τα πρώτα αμερικάνικα Blues; Κάτι τέτοιο δεν έχει μέχρι τώρα συμβεί. Όμως κι αυτά τα τραγούδια δημιουργήθηκαν από άτομα που ζούσαν υπό συνθήκες ανάλογες μ’ εκείνες που βίωναν οι χασικλήδες στην Ελλάδα, από τους Νέγρους που δούλευαν σκλάβοι στις φυτείες του Αμερικάνικου Νότου. Και αναρωτιέται κανείς: γιατί δεν αποφασίζουμε επιτέλους να τηρήσουμε απέναντι στα ελληνικά χασικλίδικα μια στάση ανάλογη με αυτή που έχουν τηρήσει σε Ευρώπη και Αμερική όσον αφορά τη σύνδεση των πρώιμων blues με παρόμοια είδη Λαϊκής Μουσικής όπως jazz, country, rock και άλλα;

Κλείνοντας όμως ας επανέλθουμε στο θέμα που ανακίνησε ο κατά τα άλλα συμπαθέστατος και αξιολογότατος ερμηνευτής κύριος Ανδρεάτος. ΄Οσον αφορά τον κίνδυνο που μπορεί να διατρέχουν οι νέοι ακούγοντας χασικλίδικα, θα ήθελα να επισημάνω ότι, μέχρι τώρα τουλάχιστον, δεν έτυχε ν’ ακούσω ή να υποπέσει στην αντίληψή μου περίπτωση ατόμου που του γεννήθηκε η επιθυμία να μυηθεί στα ναρκωτικά ‘κατόπιν ακρόασης ελληνικού χασικλίδικου άσματος’. Μάλιστα, θα έλεγα ότι συνήθως στους χρήστες αρέσουν μουσικές με πιο σκληρό και έντονο ήχο από εκείνον που έχουν τα ρεμπέτικα, όπως οι heavy metal, rave, psychedelia και άλλες, χωρίς αυτό να θεωρηθεί προσπάθεια από μέρος μου να ‘στιγματίσω’ τα συγκεκριμένα είδη μουσικής. Ας μην ξεχνάμε ότι, όπως πάντα, έτσι και στις μέρες μας δεν έχουν λείψει οι αιτίες και αφορμές που μπορεί να επικαλεστεί κανείς προκειμένου να αιτιολογήσει τον εθισμό του σε ψυχοτρόπες ουσίες.

ΒΑΓΕΛΗ ΚΟΡΑΚΑΚΗ: ΧΩΜΑΤΟΔΡΟΜΟΣ

ΧΩΜΑΤΟΔΡΟΜΟΣ
Ο τρίτος δίσκος του συνθέτη όπου λαμβάνουν μέρος πολλοί ερμηνευτές

Ο Βαγγέλης Κορακάκης αποτελεί πλέον μια σταθερή αξία στο Λαϊκό τραγούδι: είναι ένας από τους πιο αξιόλογους νεώτερους συνθέτες στο χώρο. Τελευταία μάλιστα ηχογράφησε σειρές τραγουδιών με δύο ερμηνευτές, πολύ λαοφιλείς τη δεκαετία του 70 αλλά σχεδόν άγνωστους στο νεώτερο κοινό, τον Γιάννη Ντουνιά και τον Λάκη Χαλκιά. Οι δίσκοι στους οποίους τα τραγούδια απέδωσαν οι προαναφερόμενοι καλλιτέχνες είχαν τίτλο ΓΛΥΚΟΧΑΡΑΜΑΤΑ και ΛΕΒΕΝΤΙΚΕΣ ΚΑΡΔΙΕΣ αντίστοιχα.
Η πιο πρόσφατη σειρά τραγουδιών του Κορακάκη έχει τίτλο ΧΩΜΑΤΟΔΡΟΜΟΣ. Μετά τους ΜΠΟΥΖΟΥΞΗΔΕΣ ΜΕ ΠΥΞΙΔΕΣ και ΛΑΥΡΙΟ, είναι ο τρίτος δίσκος του συνθέτη με πολλούς ερμηνευτές. Εδώ, καινούργιες φωνές είναι η Ανατολή Μαργιόλα, ο Θοδωρής Στούγιος και η Ελένη Καπηλίδου, ενώ κάποια κομμάτια ερμηνεύουν η Μαρία Σουλτάτου και ο συνθέτης. Σ’ αυτό το δίσκο συμμετέχει επίσης ως τραγουδιστής και ο γιος του Βαγγέλη Κορακάκη Βασίλης.
Η Μαρία Σουλτάτου, νέα αξιόλογη φωνή στο χώρο του τραγουδιού που παλιότερα ονομάζαμε Έντεχνο Λαϊκό και σήμερα θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε ως Λόγιο Λαϊκό τραγούδι, έχει ηχογραφήσει ολοκληρωμένες δισκογραφικές δουλειές του συνθέτη Μιχάλη Τερζή, ενώ είχε συμμετοχή στον κύκλο τραγουδιών του Χρήστου Λεοντή, ΕΡΩΤΑΣ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΣ. Στη συνεργασία της με τον Βαγγέλη Κορακάκη της δίνεται η ευκαιρία να ερμηνεύσει πιο λαϊκότροπα κομμάτια.
Όσο για τον Βασίλη Κορακάκη, μέχρι σήμερα συμμετείχε σε δίσκους του πατέρα του παίζοντας δεύτερο μπουζούκι και κάνοντας δεύτερη και τρίτη φωνή. Στο δίσκο που εδώ σχολιάζεται αποδίδει ορισμένα κομμάτια ως πρώτη φωνή. Πιστεύω πως στην πρώτη αυτή ερμηνεία, στη φωνή του Βασίλη διακρίνεται ένα γνήσιο λαϊκό στοιχείο, το οποίο θα μπορούσε να αναδειχθεί περισσότερο αν αξιοποιηθεί σε ένα δίσκο όπου τα τραγούδια θα ερμήνευε αποκλειστικά εκείνος.
Ο δίσκος ΧΩΜΑΤΟΔΡΟΜΟΣ, στον οποίο - όπως και σε πολλούς άλλους του συνθέτη - εκτός από τα τραγούδια περιλαμβάνεται κι ένα οργανικό κομμάτι, κυκλοφορεί από την εταιρία ΔΙΚΤΥΟ του Πάρη Μήτσου.

ΣΟΦΙΑ ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ

ΟΙ ΔΥΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΙ ΔΙΣΚΟΙ ΤΗΣ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΠΙΟ ΛΑΙΚΟΙ
Σήμερα στο Λαϊκό Τραγούδι πιστεύω πως οι σπουδαίες γυναικείες φωνές είναι περισσότερες από τις αντρικές. Σίγουρα μεταξύ αυτών που ξεχωρίζουν είναι και εκείνη της Σοφίας Παπάζογλου. Η ερμηνεία της έχει μια πολύ ξεχωριστή λαϊκότητα. Θα 'λεγα ότι πρόκειται για κείνο το ηχόχρωμα που στον χώρο του Λαϊκού Τραγουδιού , παλιότερα διέθεταν μόνο όσες καλλιτέχνιδες ξεχώριζαν στην ερμηνεία τραγουδιών ανατολίτικου ύφους όπως ήταν η Ρίτα Αμπατζή, η Μαρίκα Νίνου, η Στέλλα Χασκήλ και η Μαρίκα Φραντζεσκοπούλου, γνωστότερη και ως Μαρίκα η Πολίτισσα. Την Παπάζογλου σύστησε στο ευρύ κοινό ο συνθέτης Νίκος Μαμαγκάκης που της εμπιστεύτηκε τα τραγούδια για το δισκογραφικό της ντεμπούτο με τίτλο ΣΤΕΝΑΓΜΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΤΗΣ.
Σ’ αυτό το σημείο ίσως είναι αναγκαίο να κάνω μια παρένθεση προκειμένου να καταθέσω τις προσωπικές μου απόψεις σχετικά με τη διαφορά μεταξύ Σμυρναϊκού κα Ανατολίτικου τραγουδιού. Εδώ η λέξη ‘τραγούδι’ αναφέρεται με την έννοια του ερμηνευτικού ύφους. Μεταξύ των ειδών ερμηνευτικού ύφους που μόλις αναφέραμε, υπάρχουν πολλές ομοιότητες και αυτό είναι φυσικό αφού και τα δύο ανήκουν στην κατηγορία της Ανατολίτικης Μουσικής. Παρόλ’ αυτά, θεωρώ πως μεταξύ τους μπορεί να εντοπιστεί μια αξιοσημείωτη διαφορά. Δηλαδή, ενώ και στα δύο αυτά είδη τραγουδιών υπάρχουν έντονα τόσο το αμανετζίδικο στοιχείο ειδικότερα όσο και το συγκινησιακό γενικότερα, στο ερμηνευτικό ύφος που εγώ χαρακτηρίζω Ανατολίτικο είναι διάχυτο και το στοιχείο της λαγνείας. Για παράδειγμα - κατά την προσωπική μου βέβαια πάντα γνώμη- σε αντίθεση με της Ρίτας Αμπατζή, η φωνή της Ρόζας Εσκενάζη κλίνει περισσότερο προς το Σμυρναίικο απ’ ότι προς το Ανατολίτικο ερμηνευτικό ύφος.
Καιρός όμως να ξαναγυρίσουμε στη Σοφία Παπάζογλου. Θεωρώ πως ένα βασικό χαρακτηριστικό που την διακρίνει είναι ότι στη φωνή της διαφαίνονται στοιχεία για δυνατότητα ερμηνείας τόσο του Ανατολίτικου όσο και του Σμυρναίικου. Εντούτοις τα μουσικά κομμάτια στον προηγούμενο δίσκο της ΠΑΜΕ ΝΟΤΙΑ δεν ήσαν ακριβώς τα τραγούδια που θα περιμέναμε από τη συνεργασία μιας ερμηνεύτριας τέτοιων εκφραστικών δυνατοτήτων με τον σολίστα του μπουζουκιού και αξιόλογο δημιουργό Γιώργο Ζήκα. Δυστυχώς το ίδιο ισχύει και για τον πρόσφατο δίσκο της ΜΗΝ ΤΗΣ ΜΙΛΑΣ ΤΗΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΝΙΚΟ σε μουσική Χρήστου Νικολόπουλου και στίχους Νίκου Αναγνωστάκη.
Βέβαια, τόσο από τη μουσική όσο και από το στίχο, στα τραγούδια της συγκεκριμένης δουλειάς δεν λείπει η έμπνευση. Εκτός από το ομότιτλο τραγούδι υπάρχουν και άλλα κομμάτια που ξεχωρίζουν όπως: ‘Αχ Αυτοί οι Καιροί’, ‘Του Έρωτα το Δάκρυ’, ‘Θα Εμποδίσω το Ξημέρωμα να ‘ρθεί’, ‘Εγώ Είμαι ‘δω κι Εσύ αλλού’ και ‘Ανάβω ένα Τσιγάρο’. Όμως, έχω τη γνώμη πως ένας συνθέτης με το βεληνεκές του Χρήστου Νικολόπουλου θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στην ερμηνεία των καλλιτεχνών με τους οποίους συνεργάζεται. Στον προαναφερόμενο δίσκο ο Νικολόπουλος δεν αξιοποίησε αρκετά της εκφραστικές δυνατότητες της Σοφίας Παπάζογλου στην ερμηνεία. Μια ενορχήστρωση όπου τα ηχοχρώματα του μπουζουκιού θα ήταν εντονότερα, πιστεύω ότι θα συνέβαλε σε ένα πολύ καλλίτερο αποτέλεσμα.

Π. Σκούρτης
30-1-2012

ΑΦΑΝΕΙΣ ΜΕΓΑΛΟΙ ΤΟΥ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟΥ

ΑΦΑΝΕΙΣ ΜΕΓΑΛΟΙ ΤΟΥ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΛΑΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΠΑΛΙΩΝ ΜΕΛΩΔΙΩΝ ΑΠΟ ΝΕΩΤΕΡΟΥΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ

Σήμερα ακούγονται πολλές αντικρουόμενες απόψεις όσον αφορά το χώρο της Λαϊκής Μουσικής και του Τραγουδιού. Πολλές φορές βέβαια αυτές διατυπώνονται από πολέμιους του συγκεκριμένου μουσικού είδους, αλλά συχνά όχι μόνο από εκείνους. Μια από τις επικρατέστερες απόψεις είναι ότι, από τότε που έφυγαν για πάντα από κοντά μας κάποια ‘ιερά τέρατα’ του χώρου - συνθέτες, στιχουργοί μουσικοί ή τραγουδιστές - άρχισαν να προβάλλονται εκπρόσωποι του είδους που τους αξιολογούμε δυσανάλογα με την πραγματική τους αξία. Αυτή την άποψη μπορούμε μάλιστα να τη συνοψίσουμε στη φράση ‘όλοι γίνανε δάσκαλοι και μεγάλοι’.
Σίγουρα, ως έναν βαθμό, είναι φυσικό να επικρατεί μια τέτοια αντίληψη από τη στιγμή που, απ’ οποιονδήποτε πολιτισμικό χώρο και όχι μόνο από τον καλλιτεχνικό, θα λείψουν ορισμένοι από αυτούς που αποκαλούμε ‘ιερά τέρατα’. Αυτό όμως δεν σημαίνει οπωσδήποτε πως όσοι έγιναν λιγότερο γνωστοί, παραμερίστηκαν σκόπιμα από τους συναδέλφους τους ή πως είναι μικρότερου βεληνεκούς από εκείνους. Γιατί είναι βέβαιο ότι υπάρχουν αμέτρητες περιπτώσεις όπου πέραν από τις προσωπικές έριδες και αντιπαλότητες έπαιξαν ρόλο και πολλοί άλλοι παράγοντες.
Τώρα, ειδικά όσον αφορά γενικότερα το χώρο της Λαϊκής Μουσικής και του Τραγουδιού, στο συγκεκριμένο άρθρο επέλεξα να μιλήσω κυρίως για συνθέτες των οποίων οι περιπτώσεις αποτελούν δείγματα του φαινομένου που εδώ σχολιάζεται. Για παράδειγμα, το τραγούδι ‘Μες στης Πόλης το Χαμάμ’ είναι ένα από τα δημοφιλέστερα ρεμπέτικα. Όμως, την εποχή που έγινε δημοφιλές, εκτός από τους ερευνητές, λίγοι γνώριζαν πως αυτό το τραγούδι ήταν δημιουργία του Ανέστου Δελιά, ενός από τους πρωτεργάτες του Πειραιώτικου Ρεμπέτικου. Η δημοτικότητά που γνώρισε το συγκεκριμένο κομμάτι οφειλόταν στην διασκευή του που κυκλοφόρησε στα χρόνια του ’70. Τη διασκευή αυτή που κατά πολλούς, έκανε ο Γιώργος Μανισαλής, ερμήνευσε ο Παναγιώτης Μιχαλόπουλος. Σίγουρα η πρώτη εκδοχή, αυτή με τον Δελιά, δεν δημιουργεί την ατμόσφαιρα κεφιού που σκορπίζει εκείνη με ερμηνευτή τον Μιχαλόπουλο. Εντούτοις, δεν σημαίνει πως σε γενικές γραμμές μειονεκτεί έναντι της νεώτερης εκδοχής. Αντιθέτως, κατά την προσωπική μου γνώμη, αυτή η πρώτη ηχογράφηση του τραγουδιού είναι εξαιρετική.
Πολλοί λίγοι ρεμπετόφιλοι είναι αυτοί που δεν έχουν ακούσει και αγαπήσει την επιτυχία ‘Το Βουνό’, όμως λίγοι γνωρίζουν τον συνθέτη του τραγουδιού που είναι ο μπουζουξής Λουκάς Νταράλας. Τους στίχους σ’ αυτό το τραγούδι έγραψε ο επίσης άγνωστος σε πολλούς Βαγγέλης Πρέκας. Παρενθετικά να σημειωθεί πως γιος του Λουκά είναι ο γνωστός και δημοφιλής τραγουδιστής Γιώργος Νταλάρας. Ο τελευταίος, για κάποιο λόγο - ίσως για να προφέρεται το επώνυμό του ευκολότερα - έκανε έναν μικρό αναγραμματισμό.
Ο σολίστας του μπουζουκιού Βασίλης Καψάλης ή Καραπατάκης είναι εκείνος που έχει συνθέσει, μεταξύ άλλων και ένα από τα πιο αγαπημένα κομμάτια στον χώρο του λαϊκού τραγουδιού, το ‘Δυο Πόρτες Έχει η Ζωή’. Ελάχιστοι όμως είναι εκείνοι που γνωρίζουν τη συγκεκριμένη λεπτομέρεια, αφού το κομμάτι αυτό κυκλοφόρησε στο όνομα του Στέλιου Καζαντζίδη. Είναι γνωστό πως ο Καζαντζίδης αγόρασε τους στίχους από την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου. Όσο για τη μελωδία, αντίθετα από τη φήμη που κυκλοφορούσε μέχρι πρότινος, τώρα τελευταία ακούγεται πως ο ερμηνευτής δεν την οικειοποιήθηκε αλλά του παραχωρήθηκε από τον Καραπατάκη.
Η μουσική του τραγουδιού ‘Το Μπουζούκι του Νικόλα’, κομμάτι το οποίο κυκλοφόρησε στο όνομα του Στράτου Διονυσίου, ανήκει στον δεξιοτέχνη σολίστα του μπουζουκιού και συνθέτη Νίκο Καρανικόλα. Εντούτοις, σύμφωνα με μαρτυρία της συζύγου του Καρανικόλα - της γνωστής στους θιασώτες του λαϊκού τραγουδιού ερμηνεύτριας Βούλας Γκίκα - ο Διονυσίου δεν το κυκλοφόρησε εσκεμμένα στ' όνομά του, αλλά επειδή τότε δεν δέχονταν να περνάνε τραγούδια του Καρανικόλα στις εταιρείες, του παραχωρήθηκε από τον συνθέτη. Μάλιστα, πάλι σύμφωνα με τα λεγόμενα της Γκίκα, όταν το άκουσε ο εταιριάρχης - δεν θυμάμαι τώρα αν ήταν ο Μίνος Μάτσας ή ο γιος του Μάκης - είπε: «Τι Διονυσίου; Αυτό μυρίζει Καρανικόλα.»
Ο λόγος που αναφέρομαι σε όλους τους παραπάνω δημιουργούς είναι γιατί θέλω να τονίσω ότι, εκτός από τους γνωστούς συνθέτες, στο χώρο του Ρεμπέτικου και του Λαϊκού τραγουδιού υπάρχουν και άλλοι που είναι εξίσου αξιόλογοι, αλλά που το πλατύ κοινό ίσως να μην γνωρίζει. Κι αυτό γιατί, για διάφορους λόγους, ανεξάρτητους της θέλησής τους, αγνοήθηκαν στην εποχή τους.΄Ετσι τα τραγούδια τους, αν και υπήρξαν μεγάλες επιτυχίες, έγιναν γνωστά από άλλους καλλιτέχνες του ίδιου χώρου, ερμηνευτές ή ομότεχνούς τους.
Κλείνοντας, θα ήθελα να θίξω ένα θέμα που, αν και είναι μια ιστορία τελείως διαφορετική, με την πρώτη ματιά φαίνεται παρόμοιο με όσα είπαμε προηγουμένως. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που όπως αυτά της διασκευής και της οικειοθελούς παραχώρησης, επικράτησε κυρίως στις δεκαετίες ’60 -’70. Μελωδίες παλιότερων συνθετών που δεν βρίσκονταν πια στη ζωή, άγνωστων στο ευρύ κοινό, χρησιμοποιήθηκαν κατά καιρούς από νεώτερους ομότεχνούς τους, οι οποίοι τις επένδυσαν με νέους στίχους. Πρέπει βέβαια να πω ότι, προσωπικά, δεν επικροτώ τέτοιες πρακτικές. Αλλά σύμφωνα με όσα υποστηρίζουν πολλοί σημερινοί μελετητές του Ρεμπέτικου - μεταξύ αυτών και ο δημοσιογράφος Γιώργος Τσάμπρας -, αυτή η πρακτική ήταν ίσως η μόνη λύση προκειμένου να διασωθούν οι συγκεκριμένες μελωδίες. Κι αυτό, γιατί εκείνη την εποχή η έρευνα γύρω από το αναφερόμενο μουσικό είδος δεν είχε πάρει – και ούτε φανταζόταν κανείς ότι θα πάρει - την έκταση που έχει πάρει σήμερα. Επειδή δεν ανήκω σε αυτούς που πιστεύουν ότι ‘ο σκοπός αγιάζει τα μέσα’, θεωρώ ότι χρειάζεται ευρύτερη μελέτη προκειμένου να αποσαφηνιστεί η διαφορά μεταξύ κλοπής και διασκευής μιας μελωδίας .

Π. Σκούρτης
27/5/2011

ΕΥΡΥΤΗΤΑ ΗΧΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΕΧΝΙΑ, ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΚΑΙ ΜΙΑ ΒΑΣΙΚΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΞΙΜΟ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΤΡΙΧΟΡΔΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΡΑΧΟΡΔΟΥ ΜΠΟΥΖΟΥΚΙΟΥ

Στον χώρο του Ρεμπέτικου και του Λαϊκού Τραγουδιού είναι γνωστό ότι χρησιμοποιούνται δυο είδη μπουζουκιών, το εξάχορδο ή τρίχορδο και το οχτάχορδο ή τετράχορδο μπουζούκι. Το τρίχορδο είναι το είδος μπουζουκιού που ακούγεται στις αυθεντικές ηχογραφήσεις των ρεμπέτικων της Πειραιώτικης Σχολής και το οποίο πέρασε στη δισκογραφία, στο τοπίο της Λαϊκής Μουσικής, με την εμφάνιση του Μάρκου Βαμβακάρη. Όσο για το τετράχορδο, η πιο γνωστή στις μέρες μας μορφή οχτάχορδου ή τετράχορδου είναι αυτή που λάνσαρε ο Μανόλης Χιώτης προσθέτοντας ένα παραπάνω τέλι στο τρίχορδο μπουζούκι της εποχής του.
Τεχνικές λεπτομέρειες, όσον αφορά τα δύο είδη μπουζουκιών έχω ήδη αναφέρει στο άρθρο ΤΡΙΧΟΡΔΟ ΚΑΙ ΤΕΤΡΑΧΟΡΔΟ ΜΠΟΥΖΟΥΚΙ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΕΧΝΙΑ. Εδώ, θα μιλήσουμε για το ποιο από τα δυο είδη μπουζουκιού παράγει αυθεντικότερη μουσική, ζήτημα για το οποίον οι γνώμες διχάζονται. Υπάρχουν βέβαια κι αυτοί που υποστηρίζουν ότι, για το πώς θα αποδοθεί καλλίτερα μια μελωδία, δεν έχει σημασία τι είδος μπουζουκιού – ή οποιουδήποτε άλλου οργάνου-παίζει κάποιος σολίστας, αλλά ο τρόπος με τον οποίον παίζει αυτό το όργανο. Σίγουρα, σε γενικές γραμμές, κάτι τέτοιο ισχύει. Όμως, ειδικότερα σε σχέση με το μπουζούκι- άλλωστε μόνο γι’ αυτό μπορώ να εκφέρω γνώμη - πιστεύω πως το τρίχορδο προσφέρει στον σολίστα τη δυνατότητα να επιδείξει τις δεξιοτεχνικές του ικανότητες περισσότερο απ’ ό,τι το τετράχορδο. Βέβαια το τετράχορδο δίνει στον σολίστα τη δυνατότητα για περισσότερη ευχέρεια στο παίξιμο. Για του λόγου το αληθές θα ήθελα να αναφερθώ στον αλησμόνητο λαϊκό συνθέτη και δεξιοτέχνη σολίστα του τρίχορδου Μιχάλη Γενίτσαρη. Στη συνέντευξη που είχε δώσει στον Άρη Σκιαδόπουλο και η οποία μεταδόθηκε από την τηλεοπτική εκπομπή του τελευταίου ΝΥΧΤΕΡΙΝΟΣ ΕΠΙΣΚΕΠΤΗΣ, ο καλλιτέχνης αναφέρει περίπου τα εξής: η ευκολία στο παίξιμο του τετράχορδου σε σχέση με του τρίχορδου έγκειται στο ότι η απόσταση μεταξύ των μουσικών φθόγγων είναι μικρότερη στο τετράχορδο απ’ όσο στο τρίχορδο. Αυτό προσφέρει τη δυνατότητα στον σολίστα του τετράχορδου να παίζει με μεγαλύτερη ταχύτητα.
Σίγουρα η δεξιοτεχνία είναι μια ικανότητα η οποία, από τον καιρό που ο Μανόλης Χιώτης μετέτρεψε το μπουζούκι από τρίχορδο σε τετράχορδο, έχει ταυτιστεί με την ταχύτητα. Για μένα όμως, όπως έχω επανειλημμένα τονίσει, το αν κάποιος μπουζουξής διαθέτει την ικανότητα του δεξιοτέχνη, δεν σχετίζεται απαραιτήτως με τον ταχύ ή όχι ρυθμό παιξίματος, αλλά μάλλον με το πόσο ευρύ ήχο μπορεί να δημιουργήσει κατά την απόδοση της μελωδίας. Και όπως σημειώνει και πάλι ο Μιχάλης Γενίτσαρης, η μεγαλύτερη απόσταση μεταξύ των φθόγγων είναι εκείνη που δημιουργεί την ευρύτητα και άρα το παίξιμο του τρίχορδου είναι πιο γλυκόηχο σε σχέση με του τετράχορδου.

Κλείνοντας, θα ήθελα να προσθέσω ότι στο άρθρο που μνημονεύεται στην αρχή αυτού του κειμένου, από άγνοια ή λάθος, αναφέρω πως το κούρδισμα του τετράχορδου μπουζουκιού είναι Ντο, Φα, Λα, Ρε. Σύμφωνα όμως με τον Παναγιώτη Κουνάδη και με όσα υποστηρίζει στον τόμο 14 των βιβλίων που συνοδεύουν τη σειρά δίσκων 'Τα Ρεμπέτικα', το κούρδισμα του τετράχορδου είναι Ρε, Λα, Ρε, Σολ. Αν λοιπόν κατέγραψα λανθασμένη πληροφορία, αυτό δεν οφείλεται στην δική μου αμέλεια να το ψάξω. Εκείνος που με ενημέρωσε σχετικά, πήρε αυτή την πληροφορία από κάποιον που έπαιζε τετράχορδο μπουζούκι, άρα, υπέθεσα ότι έπρεπε να γνωρίζει αυτή διαδικασία. Αναφέρομαι στη συγκεκριμένη λεπτομέρεια όχι βέβαια για να δικαιολογήσω την αβλεψία μου, αλλά για να αποκαταστήσω την λανθασμένη πληροφορία που έδωσα στους αναγνώστες μου.

Π. Σκούρτης
29/9/2010

ΣΠΟΡΟΣ: Νέος Δίσκος

Η ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΜΠΟΥΖΟΥΞΗ ΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ

ΚΑΙ Ο ΝΕΟΣ ΔΙΣΚΟΣ ΤΟΥ ΜΕ ΧΑΜΗΛΩΜΕΝΑ ΦΩΤΑ

Ο Γιάννης Σταματίου δεν είναι μόνο ένας δεξιοτέχνης σολίστας του μπουζουκιού, αλλά ανήκει και στους κορυφαίους του είδους. Στον χώρο της Ρεμπέτικης και Λαϊκής Μουσικής τον έμπασαν οι προγενέστεροι ομότεχνοί του, τα αδέλφια Μήτσος και Σπύρος Ευσταθίου. Παρενθετικά να πούμε πως ο Μήτσος Ευσταθίου πολύ πριν από το 1967 - την εποχή που άρχισε να εμφανίζεται ως ερμηνευτής - είχε διατελέσει και μπουζουξής. Ωστόσο, αυτός που ανέδειξε τον Σταματίου ήταν ο Μανόλης Χιώτης, ο οποίος, επειδή ο Γιάννης ήταν πολύ μικρός όταν πρωτοξεκίνησε, του κόλλησε και το παρατσούκλι ‘Σπόρος’.
Ο Σπόρος εξελίχτηκε σε τόσο κορυφαίο δεξιοτέχνη που συχνά, όταν δεν μπορούσε να παίξει ο Χιώτης σε ηχογραφήσεις τραγουδιών του, τον αντικαθιστούσε εκείνος. Εκτός όμως από συνθέσεις του Χιώτη έχει παίξει και σε αναρίθμητα τραγούδια άλλων. Μια περίπτωση όπου η πενιά του είναι χαρακτηριστική, αποτελεί η ηχογράφηση του τραγουδιού ‘Το Πουκάμισο’, το οποίο είναι δημιουργία του Βασίλη Τσιτσάνη. Στην παραλλαγή όπου παίζει ο Σταματίου - το διατυπώνω έτσι γιατί δεν γνωρίζω αν αυτή είναι η μόνη ηχογράφηση του αναφερόμενου κομματιού – τραγουδάει ο Στέλιος Καζαντζίδης.
Στη δεκαετία του ‘50 ο Σπόρος ήταν μεταξύ πολλών εκπροσώπων του Ρεμπέτικου που, όπως και τόσοι άλλοι, αποφάσισαν να μεταναστεύσουν στην Αμερική. Λέγεται μάλιστα πως αρκετοί απ’ όσους πήραν αυτή την απόφαση όταν γύρισαν στην Ελλάδα είχαν πλέον ξεχαστεί και δεν ήταν εύκολο να ενταχθούν και πάλι στο χώρο. Μεταξύ αυτών ήσαν ο Χάρης Λεμονόπουλος, ο Γιάννης Τατασόπουλος, ο Δημήτρης Στεργίου ή Μπέμπης και διάφοροι άλλοι.
Κατά την προσωπική μου γνώμη - τουλάχιστον όσον αφορά τους σολίστες – τούτο συνέβη και για τον εξής λόγο: κατά τη διαμονή τους στο εξωτερικό αποφάσισαν να υιοθετήσουν έναν τρόπο παιξίματος που ήταν πολύ πιο εφετζίδικος από αυτόν που χρησιμοποιούσαν πριν, προκειμένου να εντυπωσιάζουν τους μετανάστες. Μετά την επιστροφή τους στην Ελλάδα λοιπόν, αυτός ο ‘εισαγόμενος’ τρόπος ίσως να μην ήταν αποδεκτός από τους υπεύθυνους των δισκογραφικών εταιριών αλλά κυρίως από τους ντόπιους φίλους του Ρεμπέτικου.
Ο Γιάννης Σταματίου έχει, εκτός των άλλων, ηχογραφήσει και τρεις σολιστικούς δίσκους, που όλοι κυκλοφορούν από την εταιρία ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ. Το ΣΠΟΡΟΣ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΣ, ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΑΝΤΑΥΓΕΙΕΣ και τελευταία το ΜΕ ΧΑΜΗΛΩΜΕΝΑ ΦΩΤΑ. Σε αντίθεση με τους δυο προηγούμενους που περιλαμβάνουν κομμάτια τα οποία χαρακτηρίζονται από τον τρόπο παιξίματος που αναφέραμε πιο πάνω, στο ΜΕ ΧΑΜΗΛΩΜΕΝΑ ΦΩΤΑ το παίξιμο είναι περισσότερο δεξιοτεχνικό και λιγότερο εφετζίδικο.
Σύμφωνα με συνέντευξη του σολίστα στον Γιώργο Τσάμπρα, την ιδέα του τίτλου εμπνεύστηκε από το γεγονός ότι αποφάσισε να παίξει όλα τα κομμάτια σε νυχτερινές ώρες. Όμως, ακόμα και τη συγκεκριμένη λεπτομέρεια να μη γνωρίζαμε, μας δημιουργείται μια τέτοια εντύπωση καθώς τα κομμάτια του δίσκου διαπνέονται από μια ξεχωριστή απαλότητα. Δηλαδή, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο πρόσφατος δίσκος του Γιάννη Σταματίου ΜΕ ΧΑΜΗΛΩΜΕΝΑ ΦΩΤΑ, περιλαμβάνει μελωδίες που όχι μόνο αποδίδονται με δεξιοτεχνικό τρόπο, αλλά είναι και ατμοσφαιρικές.
Κλείνοντας, θα ήθελα να προσθέσω ότι ανήκω σ’ αυτούς τους υποστηρικτές της λαϊκής μουσικής που πιστεύουν ότι το εντυπωσιακό παίξιμο δεν συμβαδίζει απαραιτήτως με το δεξιοτεχνικό. Ας μην ξεχνάμε πως από τον καιρό που ο Μανόλης Χιώτης μετέτρεψε το τρίχορδο μπουζούκι της εποχής του σε τετράχορδο, αυτοί οι δύο τρόποι παιξίματος τείνουν να ταυτίζονται. Βέβαια κάτι τέτοιο δεν σημαίνει ότι ένας δεξιοτέχνης σολίστας που σέβεται τον εαυτό του δεν θα έχει και στιγμές που επιθυμεί να εντυπωσιάσει. Όμως θεωρώ ότι ο εντυπωσιασμός δεν πρέπει να γίνεται αυτοσκοπός. Με άλλα λόγια, πρωταρχικό μέλημα ενός δεξιοτέχνη σολίστα πρέπει να είναι το να δημιουργήσει στον ακροατή και άλλα συναισθήματα πέραν του εντυπωσιασμού.

Π. Σκούρτης
20/8/2010

ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΑΤΙΝΑΡΗΣ: (Παραλειπόμενα)

ΜΙΚΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ
ΑΝΤΩΝΗ ΚΑΤΙΝΑΡΗ

Ανάμεσα στους σολίστες του μπουζουκιού που συνεργάστηκαν με τον Βασίλη Τσιτσάνη, ήταν και ο Αντώνης Κατινάρης. Έτσι αναφέρει τόσο ο Διονύσης Μανιάτης, στο βιβλίο του ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΆΝΗΣ Ο ΑΤΕΛΕΙΩΤΟΣ, όσο και ο Κώστας Μπαλαχούτης, σε άρθρο του για τον Κατινάρη. Σχετικά μ’ αυτόν τον σπουδαίο μπουζουξή, έχω ήδη γράψει ( κοίτα άρθρο ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ - ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΑΤΙΝΑΡΗΣ κλπ, κλπ), γι’ αυτό εδώ απλώς θ’ αναφερθούν μερικά παραλειπόμενα.
Στο άρθρο του Μπαλαχούτη διαπίστωσα ότι υπάρχουν κάποιες διαφορές μεταξύ των στοιχείων που αυτός αναφέρει κι εκείνων που καταγράφονται από τον Μανιάτη. Ένα παράδειγμα είναι η χρονολογία γέννησης του καλλιτέχνη. Ο Μανιάτης καταγράφει ως χρονολογία το 1933, ενώ ο Μπαλαχούτης το 1931. Επίσης ο Μπαλαχούτης αναφέρει πως ο Κατινάρης δεν έπαιζε μόνο τρίχορδο αλλά και τετράχορδο μπουζούκι, ενώ ο Μανιάτης υποστηρίζει ότι ο συγκεκριμένος σολίστας έμεινε πιστός στο τρίχορδο.
Στο σημείο αυτό θα πρέπει να επισημάνουμε ότι ο Κώστας Μπαλαχούτης, μεταξύ άλλων δραστηριοτήτων έχει και την επιμέλεια των Μουσικών Ημερολογίων που κάθε χρόνο κυκλοφορούν από τις εκδόσεις ΑΤΡΑΠΟΣ. Στο Ημερολόγιο του 2005 λοιπόν πιστεύω ότι υπάρχει μια ασάφεια όσον αφορά τη χρονολογία θανάτου του Αντώνη Κατινάρη. Δεν είναι ξεκάθαρο αν ο καλλιτέχνης έφυγε το 1999 ή το 2000. Τελικά, στο άρθρο για το οποίο γίνεται λόγος πιο πάνω, αναφέρεται ότι αυτό συνέβη το 1999.
Κλείνοντας, θα πρέπει να πω ότι στο ίδιο άρθρο υπάρχει μια λεπτομέρεια την οποία ως τώρα δεν γνώριζα. Ο Τάκης Σούκας και ο Αντώνης Ρεπάνης δεν ήσαν οι μόνοι συνθέτες με τους οποίους πρόφτασε να συνεργαστεί ο ανερχόμενος τότε αλλά σπουδαίος - μα δυστυχώς πρόωρα χαμένος - λαϊκός τραγουδιστής Κώστας Κόλλιας. Ο Κόλλιας είχε επίσης ηχογραφήσει μια ολοκληρωμένη δισκογραφική δουλειά σε μουσική Αντώνη Κατινάρη και με τίτλο ΜΠΟΥΖΟΥΚΟΚΕΛΑΪΔΙΣΜΑΤΑ.


Π. Σκούρτης
Αύγουστος 2009

‘Ονείρου Ελλάς’ - Λίζος, Ζερλεντές, Κονσολάκης, Κουτουλάκης

Στο τηλεοπτικό πρόγραμμα ‘Ονείρου Ελλάς’ που μεταδίδεται κάθε Κυριακή μεσημέρι από την ΕΡΤ3, στις τελευταίες βδομάδες, από τις 28 Φεβρουαρίου μέχρι σήμερα, τα τραγούδια που ακούγονται παρουσιάζονται σε συνδυασμό με αναφορές σε κοινωνικοπολιτικά γεγονότα. Επειδή όμως το Ρεμπέτικο, φαινομενικά τουλάχιστον, δεν είναι πολιτικό τραγούδι, δεν νομίζω πως αυτή η τακτική είχε ιδιαίτερη επιτυχία.
Η εκπομπή της 11ης Απριλίου ήταν η πρώτη που αφιερώθηκε στο 1965. Τόσο σ’ αυτήν όσο και σε πολλές από τις εκπομπές των προηγούμενων εβδομάδων, αυτός που ξεχώρισε ήταν ο ερμηνευτής Λίζος που παίζει και μπαγλαμά. Δεν πρόκειται τελικά, όπως αρχικά νόμιζα, για τον τραγουδιστή Γιώργο Λίζο, τον οποίο είχαν πρωτοπαρουσιάσει ο συνθέτης Πέτρος Βαγιόπουλος και ο στιχουργός Μανόλης Ρασούλης μέσα από τον δίσκο τους ‘ΣΤΟ ΝΟΗΜΑΤΟΥΡΓΕΙΟ’. Εδώ, πρόκειται για τον Θοδωρή Λίζο. Στη συγκεκριμένη εκπομπή αυτός ο ερμηνευτής απέδωσε, με ιδιαίτερη εκφραστικότητα, τόσο το δημοτικό τραγούδι ‘Μ’ Έκαψες Γειτόνισσα’, όσο και τη δημιουργία του Μάρκου, ‘Μελαχρινό’.
Αριστουργηματική ήταν επίσης η απόδοση του τραγουδιού ‘Έρχομαι τον Τοίχο, Τοίχο’, τόσο από άποψη ερμηνείας του Θανάση Ζερλεντέ, όσο και από πλευράς συνοδείας, με τον Σπύρο Κονσολάκη στην κιθάρα και το Νίκο Φιλιππίδη στο κλαρίνο. Απ’ όσο μπορώ να κρίνω από τη μορφή των στίχων αυτού του τραγουδιού, μάλλον πρόκειται για αδέσποτο ρεμπέτικο, από το οποίο πρέπει να εμπνεύστηκαν για τις δικές τους δημιουργίες τόσο ο Μάρκος όσο και ο Μιχάλης Γενίτσαρης. Οι τίτλοι στις δημιουργίες του Μάρκου και του Γενίτσαρη είναι ‘Έρχομαι Κρυφά’ και ‘Θα ‘ρθω Νύχτα Τοίχο, Τοίχο’ αντίστοιχα. Ως εισαγωγή στο αδέσποτο ρεμπέτικο που ερμήνευσε ο Θανάσης Ζερλεντές, ο Κονσολάκης έπαιξε κι ένα υπέροχο ταξίμι.
Στην ίδια εκπομπή συμμετείχαν επίσης ως ερμηνευτές και δύο καλλιτέχνες που εμφανίζονται κυρίως ως μουσικοί. Ο Σπύρος Κονσολάκης, στον οποίο αναφερθήκαμε παραπάνω και ο Μπουζουξής Γιώργος Κουτουλάκης. Ο πρώτος απέδωσε το αδέσποτο ρεμπέτικο ‘Ο Χαρτοπαίκτης’, ενώ ο τελευταίος ερμήνευσε την ‘Άτακτη’. Η ερμηνεία του Κονσολάκη υπήρξε ικανοποιητική, ενώ του Κουτουλάκη ήταν κάπως υποτονική σε σχέση με το ‘πολύ δυνατό’ ταξίμι που προηγήθηκε.
Κλείνοντας, πρέπει να πω κάποια λόγια ιδιαίτερα για την ‘Άτακτη’. Σε όλους τους δίσκους όπου έχει περιληφθεί, το τραγούδι αυτό παρουσιάζεται ως δημιουργία του Μάρκου Βαμβακάρη, ο οποίος και το ερμήνευσε για πρώτη φορά. Σύμφωνα όμως με κάποιες δικές μου πληροφορίες, στον Μάρκο ανήκουν μόνο οι στίχοι, ενώ τη μουσική αυτού του ζεϊμπέκικου έχει συνθέσει ο γιος του Στέλιος. Αν πράγματι ισχύει κάτι τέτοιο, πιστεύω πως, ο λόγος που στην καταγραφή του συγκεκριμένου τραγουδιού δεν αναφέρθηκε ποτέ το όνομα του συνθέτη, ίσως να είναι ότι αυτός βρισκόταν σε αρκετά νεαρή ηλικία όταν έγραψε τη μουσική. Λέγεται ακόμα πως, σ’ ένα άλλο τραγούδι, ‘Τα Όμορφα τα Γαλανά σου Μάτια’, το οποίο ερμήνευσε ο Μάρκος στην ίδια περίοδο με την ‘Άτακτη’ – και γενικά παρουσιάζεται ως δημιουργία του – και πάλι, μόνο οι στίχοι είναι δικοί του, ενώ τη μουσική έχει συνθέσει επίσης ο Στέλιος.

Π. Σκούρτης
11-4 -2010

ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ

‘Ονείρου Ελλάς’

Ο ΜΑΝΟΣ ΚΟΥΤΣΑΓΓΕΛΙΔΗΣ, Ο ΘΑΝΑΣΗΣ ΖΕΡΛΕΝΤΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΣΕ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑ ΤΗΣ ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑΣ

Οι εκπομπές του τηλεοπτικού μουσικοϊστορικού προγράμματος ‘Ονείρου Ελλάς’ του Κώστα Φέρρη που μεταδόθηκαν από τις 28 Φεβρουαρίου μέχρι τις 14 Μαρτίου, ήταν αφιερωμένες στην περίοδο 1960 - 63. Αυτές οι τρεις εκπομπές είχαν ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Συνήθως αυτό το πρόγραμμα παρουσιάζει τραγούδια που ηχογραφήθηκαν για πρώτη φορά σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους. Όμως στις εκπομπές που αναφέραμε έγινε μία προσπάθεια τα τραγούδια που μεταδόθηκαν να συνδυαστούν με διάφορες κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις εκείνης της εποχής.
Για παράδειγμα σε κάποια απ’ αυτές τις εκπομπές έγινε αναφορά στο τεράστιο κόστος που επέφερε στο ελληνικό κράτος ο γάμος της τότε πριγκίπισσας Σοφίας με τον Ισπανό Χουάν Κάρλος. Σε συνδυασμό με αυτό το γεγονός και με τη διάθεση να γίνει κάποιος χιουμοριστικός σχολιασμός, ο Θανάσης Ζερλεντές ερμήνευσε το τραγούδι ‘Ομολογίες’.
Στην εκπομπή της 14ης Μαρτίου , κάποια στιγμή, αναφέρθηκε η κόντρα που είχε η βασίλισσα Φρειδερίκη, με την Αγγλίδα σύζυγο του - τότε φυλακισμένου- κουμουνιστή Αντώνη Αμπατιέλου. Σε συνδυασμό με αυτό το γεγονός, ο εξαίρετος τραγουδιστής Μάνος Κουτσαγγελίδης, ερμήνευσε το κομμάτι ‘Καμωματού’. Να σημειωθεί εδώ πως δεν επρόκειτο για το τραγούδι του Παναγιώτη Τούντα, που δυστυχώς δεν θυμάμαι τον τίτλο του και το οποίο αρχίζει με τους στίχους ‘Στου Τζελέπη στον Περαία μια καμωματού κι ωραία…’. Εδώ πρόκειται για ένα τραγούδι που μάλλον ανήκει στον βιολιστή Γιάννη Δραγάτση, τον οποίο απ’ όσο γνωρίζω αποκαλούσαν Ογδοντάκη ή Ογδόντα. Ο Δραγάτσης, αν και δεν είναι γνωστός στους πολλούς, υπήρξε αντιπροσωπευτική μορφή του Σμυρναίικου Ρεμπέτικου.
Στην ίδια εκπομπή ο εξαίρετος τραγουδιστής Μάνος Κουτσαγγελίδης απέδωσε έναν αμανέ. Η μετάδοση αυτού του αμανέ έγινε σε συνδυασμό με την αναφορά στο θάνατο του Γρηγόρη Λαμπράκη, ο οποίος δολοφονήθηκε από μέλη του Δεξιού Παρακράτους τον Μάη του 1963 στη Θεσσαλονίκη. Ο Λαμπράκης ήταν βουλευτής της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς, γνωστής και ως ΕΔΑ. Όπως αναφέρθηκε στην εκπομπή ο αναφερόμενος βουλευτής υπήρξε και μαραθωνοδρόμος.
Τώρα όμως ας επανέλθουμε στους καλλιτέχνες οι οποίοι ερμήνευσαν τα τραγούδια που συνδέθηκαν με τα προαναφερόμενα γεγονότα. Πρέπει να πω ότι η αυθεντικότητα στην ερμηνεία του Θανάση Ζερλεντέ αναδεικνύεται όλο και περισσότερο μέσα από τις πρόσφατες εκπομπές του προγράμματος 'Ονείρου Ελλάς'. Όμως, κατά την προσωπική μου γνώμη, θα έπρεπε να δοθεί στον Θανάση κάποια μεγαλύτερη ευκαιρία ώστε να προβάλει την ικανότητα του και στο παίξιμο του μπαγλαμά. Ο αναφερόμενος καλλιτέχνης ήταν επίσης που έκλεισε την εκπομπή της 14ης Μαρτίου, αποδίδοντας το τραγούδι του Μάρκου ‘Μάνα μου με Σκοτώσανε’. Όσο για τον Μάνο Κουτσαγγελίδη, έχω ήδη αναφερθεί στην ιδιαίτερη ικανότητα που ο συγκεκριμένος ερμηνευτής διαθέτει για κομμάτια Σμυρναίικου ύφους, (αναζητήστε αρχείο αφιερωμένο στον καλλιτέχνη) .


Π. Σκούρτης
19/3/2010

ΤΡΙΧΟΡΔΟ ΚΑΙ ΤΕΤΡΑΧΟΡΔΟ ΜΠΟΥΖΟΥΚΙ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΕΧΝΙΑ

Οι ερευνητές και οι λάτρεις του Ρεμπέτικου και του Λαϊκού Τραγουδιού και κυρίως αυτοί, γνωρίζουν ότι υπάρχουν δυο είδη μπουζουκιών, το τρίχορδο και το τετράχορδο. Οι παραπάνω ονομασίες δεν αφορούν ακριβώς τον αριθμό χορδών που γενικά έχουν τα μπουζούκια, αλλά αναφέρονται στα ζεύγη χορδών διαθέτουν. Δηλαδή ενώ όλα τα μπουζούκια είναι διπλόχορδα, το τρίχορδο έχει τρία ζευγάρια τέλια - όπως ονομάζονται οι χορδές στη γλώσσα των μπουζουξήδων - και το τετράχορδο τέσσερα.
Το τρίχορδο μπουζούκι, δηλαδή στην πραγματικότητα εξάχορδο, είναι αυτό που χρησιμοποιήθηκε στα Ρεμπέτικα της Πειραιώτικης Σχολής. Με άλλα λόγια, πρόκειται για το είδος του οργάνου που πέρασε στη δισκογραφία από τις ηχογραφήσεις του Μάρκου Βαμβακάρη. Όμως, λέγεται ότι, ακόμα και το κούρντισμα του τρίχορδου μπουζουκιού που χρησιμοποίησε στις ηχογραφήσεις του ο Μάρκος, δεν ήταν το ίδιο με αυτό που χρησιμοποιείται σήμερα και πως το σημερινό κούρντισμα του τρίχορδου ΡΕ ΛΑ ΡΕ, επινοήθηκε από τον μπουζουξή Γιώργο Μανέτα.
Αλλά και το τετράχορδο ή οχτάχορδο μπουζούκι τελικά ανακαλύπτουμε ότι υπήρχε σε πολλές μορφές. Το είδος τετράχορδου μπουζουκιού που έγινε ευρύτερα γνωστό, είναι αυτό που, στις μέρες μας, αποφάσισε να λανσάρει ο Μανόλης Χιώτης προσθέτοντας ένα παραπάνω τέλι στο τρίχορδο μπουζούκι της εποχής του. Πολλά λέγονται τόσο για τα καλλιτεχνικά κίνητρα και το έναυσμα που οδήγησε τον Χιώτη στη συγκεκριμένη τροποποίηση, αλλά και για τις ανατροπές που προκλήθηκαν στο χώρο της λαϊκής μουσικής απ’ αυτή την απόφασή του. Για τη σχέση όμως του Χιώτη με τη μουσική και το μπουζούκι, έχω μιλήσει σε άλλο άρθρο, (αναζητήστε αρχείο Η ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ- ΜΑΝΟΛΗΣ ΧΙΩΤΗΣ).
Τώρα θα περιοριστώ στο να αναφερθώ στα είδη τετράχορδου μπουζουκιού που προηγήθηκαν της εποχής του Χιώτη. Σύμφωνα με μαρτυρία του δημοφιλούς δεξιοτέχνη στο μπουζούκι Θανάση Πολυκανδριώτη, το πρώτο τετράχορδο κατασκευάστηκε για τον σολίστα Στέφανο ή Στεφανάκη Σπιτάμπελο. Όπως διατείνεται ο Πολυκανδριώτης μέσα από την τηλεοπτική εκπομπή ‘Μονόγραμμα’, το μπουζούκι αυτό το έφερε ο Σπιτάμπελος από την Αμερική και ένα τέτοιο όργανο είδε ο Χιώτης και αποφάσισε να κάνει τη δική του μετατροπή στο τρίχορδο. Στο βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου ΡΕΜΠΕΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ, υπάρχει μια φωτογραφία όπου εικονίζεται ο Σπιτάμπελος να ποζάρει κρατώντας αυτό το έγχορδο. Απ’ όσο μπορούμε να διακρίνουμε, το συγκεκριμένο μουσικό όργανο μοιάζει με κιθάρα πολύ περισσότερο απ’ ό,τι το σημερινό τετράχορδο μπουζούκι.
Εντούτοις, εκτός από τα όσα διατείνεται ο Πολυκανδριώτης στην εκπομπή ‘Μονόγραμμα’, σύμφωνα και με άλλες πηγές, το τετράχορδο μπουζούκι υπήρχε και πολύ πριν την εποχή του Σπιτάμπελου. Τις συγκεκριμένες πληροφορίες τις βρίσκουμε στην αυτοβιογραφία του Γιώργου Ζαμπέττα. Εκεί διαβάζουμε ότι ένα είδος τετράχορδου μπουζουκιού έπαιζαν ο παππούς και ο πατέρας του πασίγνωστου δεξιοτέχνη και συνθέτη. Ο Ζαμπέττας γεννήθηκε το 1925, οπότε καταλαβαίνει κανείς πόσο πίσω πάει αυτή η ιστορία. Άλλωστε, υπάρχει και η μαρτυρία για τον τυπογράφο Γιώργο Σκούρτη, ο οποίος έπαιζε τετράχορδο μπουζούκι πολύ πριν βγάλει ο Μάρκος το τρίχορδο στη δισκογραφία, δηλαδή νωρίτερα από το 1933.
Το τετράχορδο μπουζούκι όμως που έπαιζαν ο παππούς και ο πατέρας του Γιώργου Ζαμπέττα, μαθαίνουμε ότι επίσης ήταν πολύ διαφορετικό από αυτό που υπάρχει σήμερα. Οι ονομασίες ανά δυο τέλια ήσαν ίδιες και επιπλέον ταυτόσημες με αυτές του σημερινού τρίχορδου. Δηλαδή αντί για ΝΤΟ, ΦΑ, ΛΑ, ΡΕ που είναι τώρα στο τετράχορδο, τότε υπήρχε ένα ΛΑ παραπάνω απ’ ό,τι στο σημερινό τρίχορδο μπουζούκι, με άλλα λόγια ΡΕ, ΛΑ, ΡΕ, (ΛΑ).
Κλείνοντας, ας πούμε λίγα λόγια ακόμα για τον Μανόλη Χιώτη. Από την εποχή που άρχισε να χρησιμοποιείται το είδος τετράχορδου μπουζουκιού το οποίο λάνσαρε εκείνος, η δεξιοτεχνία τείνει να θεωρείται συνώνυμη με τη ταχύτητα στο παίξιμο. Αλλά - βέβαια κατά την προσωπική μου πάντα γνώμη - δεν έχουν ακριβώς έτσι τα πράγματα. Ο ίδιος ο Χιώτης μπορεί να υπήρξε πράγματι δεξιοτέχνης, όμως αυτό δεν οφείλεται μόνον στο γεγονός ότι το παίξιμό του είχε ταχείς ρυθμούς. Το συγκεκριμένο προσόν του θα ήταν ανάξιο λόγου αν στη μουσική του δεν υπήρχε διάχυτο και το συναίσθημα. Αν εξετάσουμε τα πράγματα γενικότερα, η δυνατότητα κάποιου μπουζουξή να παίζει απλώς γρήγορα, αλλά χωρίς την ικανότητα να χρωματίζει το παίξιμό του με συναίσθημα, δεν μπορεί να θεωρείται δεξιοτεχνία. Γιατί, μην ξεχνάμε ότι στις μέρες μας, ταχύτητα σε μια τέτοια ενέργεια με τις καινούργιες τεχνολογίες μπορεί εύκολα να επιτευχθεί, όπως π.χ. με έναν ανθρωπόμορφο υπολογιστή, δηλαδή ένα ρομπότ. Οπότε είναι παράλογο το προσόν της ταχύτητας και μόνο αυτό να ορίζει τον δεξιοτέχνη .

Π. Σκούρτης
9 -4 - 2010

'Ονείρου Ελλάς': 1959-'60

ΤΟ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ,
ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΣΕ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΥ
ΚΑΙ Ο ΟΡΟΣ ‘ΑΣΤΙΚΟΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ’

Στην πιο πρόσφατη εκπομπή του προγράμματος ‘Ονείρου Ελλάς’ που μεταδόθηκε την Κυριακή 21 Φεβρουαρίου, ολοκληρώθηκε το αφιέρωμα που αφορούσε τη δεκαετία του ‘50 και ξεκίνησε η αναφορά στη δεκαετία του ‘60. Σε όσους ασχολούνται συστηματικά με το Ρεμπέτικο είναι γνωστό ότι το 1959 πέθανε ένας από τους σημαντικούς πρωτεργάτες του Πειραιώτικου Ρεμπέτικου, ο Απόστολος Χατζηχρήστος. Η πιο γνωστή σύνθεσή αυτού του δημιουργού είναι το τραγούδι ‘Παραπονιάρικο’.
Επίσης, την περίοδο που αναφέραμε παραπάνω, – αυτό σύμφωνα με τους υπεύθυνους για το ιστορικό υλικό της εκπομπής ‘Ονείρου Ελλάς’- ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης απέδωσε εκ νέου πολλά τραγούδια του Μάρκου Βαμβακάρη, ερμηνείες που σήμερα έχουν μείνει κλασικές. Ακόμα, σύμφωνα και πάλι με τους συντελεστές αυτής της εκπομπής, την ίδια χρονιά ηχογραφήθηκε ο κύκλος τραγουδιών ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη και ποίηση Γιάννη Ρίτσου. Αυτός ο κύκλος τραγουδιών κυκλοφόρησε σε δύο εκδοχές: η πρώτη ήταν η ευρωπαϊζουσα, με ερμηνεύτρια τη Νάνα Μούσχουρη και διεύθυνση του Μάνου Χατζηδάκι και η δεύτερη, μια πιο λαϊκή εκδοχή, με ερμηνευτή τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και διεύθυνση του ίδιου του συνθέτη. Ήταν η επιτυχία της εκδοχής που μόλις αναφέρθηκε η οποία ενθάρρυνε τον Μπιθικώτση να αναλάβει και την πρωτοβουλία ηχογράφησης συνθέσεων του Μάρκου. Εκτός από τα παλιά τραγούδια του Βαμβακάρη ο αείμνηστος ερμηνευτής ηχογράφησε και κάποια καινούργια, τότε, τραγούδια του συνθέτη.
Περίπου την εποχή ‘59-‘60 ήταν που επίσης πρωτοεμφανίστηκε ο όρος ‘αστικολαϊκό’ στο χώρο του τραγουδιού. Υποστηρίζεται από τον Κώστα Φέρρη πως ο όρος αυτός ήταν μια έννοια που επινοήθηκε από τους εκπροσώπους της αριστεράς για να απαλύνουν τις ενοχές τους για όσα μέχρι τότε είχαν εκφράσει εναντίον του Ρεμπέτικου. Απ' όσο γνωρίζω, αυτή η αρνητική στάση της αριστεράς απέναντι στο ρεμπέτικο κυρίως είχε ως αφορμή τα χασικλίδικα τραγούδια. Όπως επίσης διατείνεται ο ερευνητής, η επινόηση αυτού του όρου ίσως κρύβει και μια προσπάθεια των ίδιων αυτών ανθρώπων να εξαλείψουν από αυτό το μουσικό είδος τις Σμυρναίικες καταβολές του. Ωστόσο, πιστεύω ότι η χρήση του όρου ‘αστικολαϊκό’ υπήρξε γενικά επιτυχής. Θεωρώ πως αυτός ο χαρακτηρισμός ταιριάζει στο συγκεκριμένο μουσικό είδος, επειδή αυτό το τραγούδι αναφέρεται κυρίως σε καταστάσεις που σχετίζονται με τη ζωή της πόλης, σε αντίθεση με το Δημοτικό που είναι το λαϊκό τραγούδι της υπαίθρου.
Σε σχέση τώρα με λεπτομέρειες όσον αφορά το μουσικό μέρος τηλεοπτικής εκπομπής του Κώστα Φέρρη στη συγκεκριμένη μέρα, η Θεοδοσία Στίγκα ερμήνευσε εκπληκτικά το αδέσποτο τραγούδι ‘Σαν Πεθάνω στο Καράβι’ που πρωτοηχογράφησε στην Αμερική ο κιθαρίστας Γιώργος Θεολογίτης, γνωστότερος ως Γιώργος Κατσαρός. Μια παραλλαγή του ίδιου τραγουδιού, την οποία είχε ερμηνεύσει η Σωτηρία Μπέλλου - διασκευή από τον Μπάμπη Μπακάλη – ήταν, κατά την προσωπική μου γνώμη, πολύ κατώτερη των δυνατοτήτων που διέθετε αυτή η κορυφαία και αξέχαστη λαϊκή τραγουδίστρια. Κάτι όμως που δεν ισχύει στην περίπτωση της Στίγκα.


Παναγιώτης Σκούρτης
25/2/2010

‘Ονείρου Ελλάς’-Σχόλια για Διάφορες Εκπομπές

Οι γραμμές που ακολουθούν ναι μεν σχετίζονται με το τηλεοπτικό πρόγραμμα ‘Ονείρου Ελλάς’, εντούτοις δεν αναφέρονται σε συγκεκριμένη εκπομπή, αλλά πρόκειται για σχόλια που αφορούν διάφορες εκπομπές αυτού του προγράμματος. Οι εκπομπές αυτές καλύπτουν τις περιόδους 1956-1959.
Το 1956 ήταν η χρονιά που πέθανε η κορυφαία λαϊκή ερμηνεύτρια Μαρίκα Νίνου. Σε κάποια από τις εκπομπές αφιερωμένες στη συγκεκριμένη χρονιά, σε συνδυασμό με την αναφορά στις δύσκολες στιγμές που βίωσε αυτή η ερμηνεύτρια πριν από το θάνατό της, ο Θανάσης Ζερλεντές απέδωσε αριστουργηματικά το τραγούδι ‘Ο Γιατρός’. Η μελωδία που επένδυσε τους στίχους αυτού του τραγουδιού αποδόθηκε, όπως στην αρχική του ηχογράφηση, με κιθάρα και σολίστα τον δεξιοτέχνη Σπύρο Κονσολάκη.
Εδώ ας σημειωθεί ότι στο τραγούδι που μόλις αναφέρθηκε η λέξη ‘γιατρός’ ακούγεται στα αγγλικά, δηλαδή ως ‘ντόκτορ’. Αυτό προκύπτει όχι μόνον επειδή η αγγλική λέξη ταιριάζει στο μέτρο της μελωδίας, αλλά και γιατί ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά στην Αμερική, με τραγουδιστή και σολίστα της κιθάρας τον Γιώργο Κατσαρό που το πραγματικό του επώνυμο ήταν ‘Θεολογίτης’. Αυτό πρέπει να το επισημάνουμε για να μη συγχέουμε τον εν λόγω καλλιτέχνη με τον πασίγνωστο συνονόματό του, σαξοφωνίστα και δημιουργό πολλών επιτυχιών στις δεκαετίες ’60-’70. Σύμφωνα με την εκπομπή ο Γιώργος Θεολογίτης-Κατσαρός εγκαταστάθηκε στην Αμερική το 1959.

Στην εκπομπή που ήταν αφιερωμένη στο ’59, ο Στράτος Γεωργιόπουλος απέδειξε γι’ άλλη μια φορά – όπως είχε γίνει και στην τελευταία εκπομπή του 2008 –την ικανότητά του να αποδίδει και κανταδόρικα ρεμπέτικα εκτός από μάγκικα. Αυτό το διαπιστώνει κανείς ακούγοντάς τον να ερμηνεύει το κομμάτι ‘Το Ζάρι’ που, αν δεν κάνω λάθος, είναι δημιουργία του Γιάννη Παπαϊωάννου. Στην ίδια εκπομπή ο συγκεκριμένος ερμηνευτής απέδωσε το τραγούδι ‘Τα Νέα της Αλεξάντρας’, δημιουργία του ευρωπαϊστή συνθέτη Κώστα Γιαννίδη. Το κομμάτι αυτό έχει τελευταία επανέλθει στην επικαιρότητα μέσα από την ερμηνεία του Γιώργου Νταλάρα, αν και σε μένα είναι γνωστό από την προγενέστερη ερμηνεία του Βαγγέλη Περπινιάδη. Εντούτοις, όπως με πληροφόρησε ο Στράτος, το ίδιο τραγούδι είχε αποδώσει παλιότερα και ο παππούς του Στράτος Παγιουμτζής.

Παναγιώτης Σκούρτης
27/1/2010

ΣΩΤΗΡΗΣ ΣΟΦΙΑΣ

Ονείρου Ελλάς
Ο ΕΡΜΗΝΕΥΤΗΣ ΣΩΤΗΡΗΣ ΣΟΦΙΑΣ
ΚΑΙ
ΤΟ ‘ΕΜΒΑΤΗΡΙΟ’ ΤΟΥ ΤΣΙΤΣΑΝΗ

Η νέα σειρά εκπομπών του τηλεοπτικού προγράμματος «Ονείρου Ελλάς», όπως έχει αναφερθεί πιο πριν, (αναζητήστε αρχείο ‘ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΚΥΚΛΟΣ’), - εστιάζει στα αφιερώματα σε συγκεκριμένες περιόδους από την Ιστορία του Ρεμπέτικου. Συνήθως αυτά τα αφιερώματα παρουσιάζονται σε περισσότερες από μία εκπομπές. Έτσι με την πρώτη εκπομπή του 2010 – η οποία μεταδόθηκε την Κυριακή 10 Ιανουαρίου - ολοκληρώθηκε το αφιέρωμα στην περίοδο 1955.
Από τους καλλιτέχνες του τραγουδιού που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, στη συγκεκριμένη εκπομπή την προσοχή τράβηξε ο Σωτήρης Σοφιάς. Και στα τρία τραγούδια που απέδωσε, μπόρεσε επιτέλους ν αναδειχθεί η ικανότητά του για γνήσιες λαϊκές ερμηνείες, την οποία είχαμε ήδη αναφέρει ότι διαθέτει, αλλά για κάποιο λόγο, δεν είχε γίνει ως τώρα αντιληπτή, (αναζητήστε αρχείο 1949). Μάλιστα, η μελωδία του ενός απ αυτά τα τραγούδια -δεν μπόρεσα να διακρίνω τον τίτλο –αποδόθηκε με κιθάρα κουρντισμένη α λα λαϊκά. Εδώ, ο δεξιοτέχνης σολίστας πρέπει να ήταν ο Σπύρος Κονσολάκης.
Το γεγονός ότι στην εκπομπή μεταδόθηκε ένα καινούργιο κομμάτι και συγκεκριμένα το τραγούδι ‘Σαμπάχ Αμάν’ - σε μουσική Θέσιας Παναγιώτου - δείχνει ότι και σήμερα μπορεί να γράφονται γνήσια λαϊκά τραγούδια. Το τραγούδι αυτό απέδωσε η Θεοδοσία Στίγκα, ενώ οι στίχοι του ανήκουν στον επιμελητή και παρουσιαστή του προγράμματος που σχολιάζουμε Κώστα Φέρρη. Ως γνωστόν, ο Φέρρης έχει γράψει και τους στίχους της επιτυχίας ‘Στου Θωμά’ που ακούγεται στην ταινία του ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ. Είναι κοινός τόπος πλέον πως η μουσική αυτής της ταινίας ανήκει στον Σταύρο Ξαρχάκο, ενώ στα υπόλοιπα τραγούδια του έργου, τους στίχους είχε γράψει ο Νίκος Γκάτσος.
Εκτός από το τραγούδι ‘Σαμπάχ Αμάν’ η Θεοδοσία Στίγκα επίσης τη σύνθεση ‘Το Τραγούδι της Κύπρου’. Το τραγούδι αυτό εμπνεύστηκε ο Βασίλης Τσιτσάνης από τους αγώνες που ξεκινούσαν τότε στο πολυτάραχο νησί γι ανεξαρτησία από τον Αγγλικό Ζυγό. Εντυπωσιάζει το γεγονός πως ο συνθέτης κατάφερε να ταιριάξει το ρυθμό του εμβατηρίου με το μπουζούκι.

Π. Σκούρτης
17 1 - 20010

ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΜΠΕΤΤΑΣ

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ‘Ονείρου Ελλάς’, Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΜΠΕΤΤΑΣ,
ΚΑΙ Ο ΣΤΡΑΤΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ

Στο πλαίσιο των εκπομπών από το τηλεοπτικό μουσικό πρόγραμμα ‘Ονείρου Ελλάς,’ που ήσαν αφιερωμένες στην περίοδο 1954-‘55, τιμήθηκε ο Γιώργος Ζαμπέττας. Η εκπομπή προς τιμήν αυτού του σπουδαίου δημιουργού μεταδόθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2009.
Από τη στιγμή που χαρακτηρίζουμε ‘μεγάλο’ έναν δημιουργό, θεωρώ ότι πρέπει να εξηγούμε και γιατί τον αποκαλούμε έτσι. Τώρα, όσον αφορά το Γιώργο Ζαμπέττα ειδικότερα, από πολλούς δεν θεωρείται σπουδαίος συνθέτης και οι περισσότεροι αυτό που κυρίως του αναγνωρίζουν είναι η δεξιοτεχνία του στο μπουζούκι. Τούτο συμβαίνει επειδή το περισσότερο από το έργο του ως δημιουργού τραγουδιών - δεν λέμε ως συνθέτη γιατί αυτό περιλαμβάνει και τις σολιστικές του εμπνεύσεις - παρουσιάστηκε μέσα από χιουμοριστικές κινηματογραφικές ταινίες και έχει υποβαθμιστεί. Πέρα όμως από το είδος τραγουδιών που αναφέραμε, ο Ζαμπέττας έχει συνθέσει και κλασσικά ρεμπέτικα. Τα δύο πρώτα του μουσικά κομμάτια ερμήνευσαν ο Πρόδρομος Τσαουσάκης και ο νεότατος τότε Στέλιος Καζαντζίδης. Να σημειωθεί εδώ πως εκείνο τον καιρό η φωνή του τελευταίου ήταν πολύ διαφορετική και προσέγγιζε το ύφος των κλασικών ερμηνευτών του Ρεμπέτικου σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ όσο αργότερα. Οι δυο πρώτες συνθέσεις του Ζαμπέττα ‘Σαν Σήμερα, Σαν Σήμερα’ και ‘Βαθιά στη Θάλασσα θα Πέσω’ – το τελευταίο ήταν αυτό που ερμήνευσε ο Καζαντζίδης - υπήρξαν σπουδαία τραγούδια παρότι δεν ‘έπιασαν’, όπως λέγεται στη γλώσσα της δισκογραφίας. Ενδεικτικό της σπουδαιότητάς τους είναι ότι, το κομμάτι που μόλις αναφέρθηκε, το περιελάμβανε στο ρεπερτόριό του, στις εμφανίσεις που έκανε στα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Μάρκος. Η ερμηνεία με τον Μάρκο διασώζεται στον δίσκο ‘ΜΑΡΚΟΣ ΒΑΜΒΑΚΑΡΗΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΠΑΓΙΟΥΜΤΖΗΣ - ΖΩΝΤΑΝΗ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ ΣΤΟΥ ΒΡΑΝΑ, ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ ΤΟΥ ’61’.
Ακόμα όμως και αν παραβλέψουμε το γεγονός ότι ο Ζαμπέττας ήταν αξιόλογος συνθέτης και λάβουμε υπόψη μας μόνο την ιδιότητά του ως σολίστα του μπουζουκιού, και πάλι υπήρξε μεγάλος. Κι αυτό, γιατί πήρε την τυπική πενιά του οργάνου και την επέκτεινε έτσι ώστε, παρότι έπαιζε τετράχορδο μπουζούκι, να ακούγεται σαν τρίχορδο. Κάτι τέτοιο δεν φαίνεται τόσο στις πολύ γνωστές του ηχογραφήσεις, όσο σε κάποιες που υπάρχουν σε κασέτα και πραγματοποιήθηκαν στο σπίτι του. Αυτές περιλαμβάνουν ταξίμια και έχουν περάσει στο Διαδίκτυο. Το αρχείο αυτό επιπλέον περιλαμβάνει ταξίμια παιγμένα από έναν επίσης αξιόλογο και νεότερο ομότεχνο του Ζαμπέττα, τον Μανόλη Καραντίνη.
Καιρός όμως να μιλήσουμε για την εκπομπή –αφιέρωμα στον Ζαμπέττα από το πρόγραμμα ‘Ονείρου Ελλάς’. Τούτη τη φορά την τιμητική του είχε ο Θανάσης Ζερλεντές και δικαίως πιστεύω, αφού τόσο η γενικότερη διάθεση που εξωτερικεύει, όσο και η ερμηνεία του, έχουν κάτι από το σκωπτικό ύφος του Γιώργου Ζαμπέττα. Τώρα, σε σχέση με τον Στράτο Γεωργιόπουλο αυτός απέδωσε το θρυλικό πλέον κομμάτι ‘Ο πιο Καλός ο Μαθητής’ με ευσυνειδησία. Η παράδοση από την οποία κρατάει είναι πλέον γνωστή σε όσους έχουν διαβάσει τα προηγούμενα σχετικά άρθρα. Να σημειωθεί εδώ ότι ο νεότερος Στράτος, σε συνέντευξη που είχε δώσει, πριν από αρκετό καιρό, στο διαδικτυακό περιοδικό ΚΛΙΚΑ, αποκάλυψε πως ο πρώτος άνθρωπος που διέκρινε κάποιο ιδιαίτερο χάρισμα στη φωνή του όταν ήταν ακόμα παιδί, υπήρξε ο Γιώργος Ζαμπέττας.
Σε αυτό το σημείο, πρέπει να κάνω μια παρένθεση και να υπενθυμίσω ότι ο Στράτος Γεωργιόπουλος και ο Θανάσης Ζερλεντές, - αναζητήστε αρχείο ΛΙΝΑΡΔΟΣ ΒΑΜΒΑΚΑΡΗΣ – εμφανίζονται αυτόν τον καιρό στο κέντρο «ΟΙ ΠΕΝΙΕΣ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΑΡΗ», ενώ μαζί τους είναι η Μαρίνα Χατζή. Πρόκειται για μια ανερχόμενη ερμηνεύτρια του ρεμπέτικου με εξίσου ενδιαφέρουσα φωνή. Το καλοκαίρι που μας πέρασε ο Στράτος Γιωργιόπουλος έκανε κάποιες εμφανίσεις στην πίστα του κέντρου ΑΣΤΕΡΙΑ της Γλυφάδας, με το συγκρότημα από την εκπομπή του Κώστα Φέρρη ‘Ονείρου Ελλάς’, αλλά και σε συναυλίες στην επαρχία, αρχίζοντας μάλιστα από την Πάτρα που είναι και η ιδιαίτερη πατρίδα μου. Για πολλά χρόνια δεν είχε δουλέψει σε πάλκο γι’ αυτό η τωρινή παρουσία του στο κέντρο «ΟΙ ΠΕΝΙΕΣ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΑΡΗ» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η πρώτη μετά από καιρό. Ευχόμαστε λοιπόν τόσο σ’ αυτόν όσο και στους άλλους γνήσιους εκπροσώπους του λαϊκού τραγουδιού, καλή συνέχεια με πολλές επιτυχίες.
Κλείνοντας όμως, θα ήθελα να ξαναγυρίσω στον Γιώργο Ζαμπέττα. Θα έλεγα λοιπόν ότι η χρονολογία και η ημερομηνία γέννησής του συνδέονται μ’ έναν περίεργο τρόπο, αφού γεννήθηκε το 1925 στις 25 Ιανουαρίου. Παρότι έζησε και πέθανε στο Αιγάλεω, είδε το φως της ζωής στην Ακαδημία Πλάτωνος και λέγεται πως το παίξιμό του στο μπουζούκι είχε επηρεαστεί από το κελάιδισμα των αηδονιών που τότε ακούγονταν ακόμα στη γειτονιά που γεννήθηκε. Από τα τρία παιδιά που απέκτησε με τον γάμο του, σήμερα υπάρχουν στη ζωή μόνο οι δυο κόρες του, η Κατερίνα και η Μαρία. Ο γιος και ομότεχνός του Μιχάλης, μας άφησε χρόνους σχετικά πρόσφατα, σε ηλικία μόλις πενηνταενός ετών και μάλιστα μήνα Μάρτιο. Πρόκειται για τραγική σύμπτωση, δεδομένου ότι το 1992, τον ίδιο επίσης μήνα, εγκατέλειψε τον μάταιο τούτο κόσμο και ο πατέρας του. Ο Μιχάλης, που ήταν αξιοπρόσεχτος τραγουδιστής και επίσης έπαιζε μπουζούκι και κιθάρα, ενώ ως ερμηνευτής συμμετείχε στο κύκνειο άσμα του πατέρα του στον δίσκο ‘ΧΙΛΙΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΑ’. Ο Μιχάλης, πριν πεθάνει ηχογράφησε κι έναν προσωπικό δίσκο με τίτλο ‘ΤΑ ΓΑΙΔΟΥΡΑΚΙΑ’.

Π. Σκούρτης
11 - 1 - 2010

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ «ΔΕΝ ΞΑΝΑΠΑΙΖΩ ΖΑΡΙΑ» ΚΑΙ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΟΙΚΕΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΜΕΛΩΔΙΩΝ ΠΑΛΙΟΤΕΡΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΑΠΟ ΝΕΟΤΕΡΟΥΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ

Στο ζεϊμπέκικο «ΔΕΝ ΞΑΝΑΠΑΙΖΩ ΖΑΡΙΑ» έχω ήδη αναφερθεί σε δυο γραπτά μου και μάλιστα σε άρθρα που σχετίζονται με την ερμηνεία του συγκεκριμένου τραγουδιού από τον νέο γνήσιο λαϊκό τραγουδιστή Στράτο Γεωργιόπουλο, εγγονό του κορυφαίου ερμηνευτή Παγιουμτζή. Να σημειωθεί εδώ πως ο νεότερος Στράτος δεν έχει κάνει ακόμα δισκογραφία οπότε η παραλλαγές αυτές δεν κυκλοφορούν στο εμπόριο.(Για περισσότερες πληροφορίες αναζητήστε τα αρχεία «ΖΑΡΙΑ» και «ΛΙΝΑΡΔΟΣ ΒΑΜΒΑΚΑΡΗΣ»).

Λέγεται ότι το αναφερόμενο τραγούδι βασίζεται στη μελωδία του κομματιού «ΤΟ ΣΑΚΚΑΚΙ»-σύνθεση του Ανέστου Δελιά- στην οποία ο Βαγγέλης Περπινιάδης «κάρφωσε» στίχους του Κώστα Φραγκούλη, ωστόσο τη μελωδία του τραγουδιού είχε διεκδικήσει και ο Μάρκος. Δεν συνηθίζω να αναφέρομαι κολακευτικά σε τραγούδια που βασίζονται σε μουσική δημιουργών την οποία έχουν οικειοποιηθεί άλλοι συνθέτες, το κομμάτι όμως αυτό είναι ένα από τα πιο αγαπαημένα μου ρεμπέτικα. Ίσως γιατί τόσο η μαγκιά στο στίχο όσο και αυτή που απαιτείται για την ερμηνεία με κάνουν συχνά να ξεχνάω τα όσα σχετίζονται με τη μελωδία. Επιπλέον πιστεύω ότι η περίπτωση αυτή είναι από τις λίγες στις οποίες δεν μπορεί κανείς να εντοπίσει εύκολα ότι η ίδια μελωδία έχει χρησιμοποιηθεί σε δυο διαφορετικά τραγούδια. Ενδεικτικό αυτού που λέω είναι το εξής: έχω την εντύπωση ότι υπάρχουν δυο παραλλαγές του τραγουδιού «ΤΟ ΣΑΚΚΑΚΙ» ερμηνευμένες από τον Στράτο Παγιουμτζή. Στην πρώτη, που είχα ακούσει στα παιδικά μου χρόνια, ο ρυθμός ήταν πολύ πιο γρήγορος απ’ ότι σ’ εκείνη που υπάρχει στο δίσκο «ΑΣΤΕΡΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ» και στην οποία η μελωδία προσεγγίζει πιο πολύ αυτή των «ΖΑΡΙΩΝ».

Παρότι όπως είπα παραπάνω το ζεϊμπέκικο «ΔΕΝ ΞΑΝΑΠΑΙΖΩ ΖΑΡΙΑ» είναι ένα από τα πιο αγαπημένα μου ρεμπέτικα, η πρώτη παραλλαγή του κομματιού που ερμηνεύει ο Βαγγέλης Περπινιάδης, δεν μπορώ να πω πως με ενθουσιάζει ιδιάιτερα. Πιστεύω ότι ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης έχει αποδώσει τραγούδια με πολύ πιο μάγκικο τρόπο και με περισσότερο κοφτό παίξιμο στο μπουζούκι απ’ όσο στην περίπτωση του κομματιού που σχολιάζεται εδώ. Μ’ όλο που δεν έχω ακούσει μια δεύτερη παραλλαγή που κυκλοφορεί με τον Μήτσο Ευσταθίου, αν κρίνω από τον τρόπο με τον οποίο ο τελευταίος απέδιδε μάγκικα ρεμπέτικα, η παραλλαγή που αυτός έχει τραγουδήσει πρέπει να είναι απείρως καλύτερη από εκείνη με τον Περπινιάδη.

Κλείνοντας πρέπει να πω ότι το ζήτημα της οικειοποίησης μελωδιών παλιότερων κομματιών από νεότερους συνθέτες στο χώρο του λαϊκού τραγουδιού, είναι μεγάλο θέμα. Οφείλω να ξεκαθαρίσω πως σε καμία περίπτωση δεν επικροτώ αυτή την πρακτική, συχνά όμως τείνω να συμφωνήσω με την άποψη που πολλές φορές έχει εκφράσει ο Γιώργος Τσάμπρας . Ότι δηλαδή για κάποια περίοδο πολλοί νεότεροι συνθέτες στο χώρο του λαϊκού τραγουδιού, φοβούμενοι μήπως ξεχαστούν μελωδίες παλιότερων ομότεχνών τους οι οποίοι δε βρίσκονταν πια στη ζωή, επέλεξαν να τις χρησιμοποιήσουν επενδύοντάς τες με νέους στίχους. Σίγουρα ο φόβος δε δικαιολογεί μια τέτοια πρακτική, ίσως όμως εδώ είχαμε να κάνουμε με μια άλλη άποψη. Φυσικά επρόκειτο για μελωδίες σχετικά άγνωστων τραγουδιών γιατί λόγου χάρη δε θα μπορούσε κανείς να οικειοποιηθεί τη μελωδία από τη «ΦΡΑΓΚΟΣΥΡΙΑΝΗ» του Μάρκου Βαμβακάρη και αυτό να περάσει απαρατήρητο.

Π.Σκούρτης 4/1/10