'Ονείρου Ελλάς': 1959-'60

ΤΟ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ,
ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΣΕ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΥ
ΚΑΙ Ο ΟΡΟΣ ‘ΑΣΤΙΚΟΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ’

Στην πιο πρόσφατη εκπομπή του προγράμματος ‘Ονείρου Ελλάς’ που μεταδόθηκε την Κυριακή 21 Φεβρουαρίου, ολοκληρώθηκε το αφιέρωμα που αφορούσε τη δεκαετία του ‘50 και ξεκίνησε η αναφορά στη δεκαετία του ‘60. Σε όσους ασχολούνται συστηματικά με το Ρεμπέτικο είναι γνωστό ότι το 1959 πέθανε ένας από τους σημαντικούς πρωτεργάτες του Πειραιώτικου Ρεμπέτικου, ο Απόστολος Χατζηχρήστος. Η πιο γνωστή σύνθεσή αυτού του δημιουργού είναι το τραγούδι ‘Παραπονιάρικο’.
Επίσης, την περίοδο που αναφέραμε παραπάνω, – αυτό σύμφωνα με τους υπεύθυνους για το ιστορικό υλικό της εκπομπής ‘Ονείρου Ελλάς’- ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης απέδωσε εκ νέου πολλά τραγούδια του Μάρκου Βαμβακάρη, ερμηνείες που σήμερα έχουν μείνει κλασικές. Ακόμα, σύμφωνα και πάλι με τους συντελεστές αυτής της εκπομπής, την ίδια χρονιά ηχογραφήθηκε ο κύκλος τραγουδιών ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη και ποίηση Γιάννη Ρίτσου. Αυτός ο κύκλος τραγουδιών κυκλοφόρησε σε δύο εκδοχές: η πρώτη ήταν η ευρωπαϊζουσα, με ερμηνεύτρια τη Νάνα Μούσχουρη και διεύθυνση του Μάνου Χατζηδάκι και η δεύτερη, μια πιο λαϊκή εκδοχή, με ερμηνευτή τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και διεύθυνση του ίδιου του συνθέτη. Ήταν η επιτυχία της εκδοχής που μόλις αναφέρθηκε η οποία ενθάρρυνε τον Μπιθικώτση να αναλάβει και την πρωτοβουλία ηχογράφησης συνθέσεων του Μάρκου. Εκτός από τα παλιά τραγούδια του Βαμβακάρη ο αείμνηστος ερμηνευτής ηχογράφησε και κάποια καινούργια, τότε, τραγούδια του συνθέτη.
Περίπου την εποχή ‘59-‘60 ήταν που επίσης πρωτοεμφανίστηκε ο όρος ‘αστικολαϊκό’ στο χώρο του τραγουδιού. Υποστηρίζεται από τον Κώστα Φέρρη πως ο όρος αυτός ήταν μια έννοια που επινοήθηκε από τους εκπροσώπους της αριστεράς για να απαλύνουν τις ενοχές τους για όσα μέχρι τότε είχαν εκφράσει εναντίον του Ρεμπέτικου. Απ' όσο γνωρίζω, αυτή η αρνητική στάση της αριστεράς απέναντι στο ρεμπέτικο κυρίως είχε ως αφορμή τα χασικλίδικα τραγούδια. Όπως επίσης διατείνεται ο ερευνητής, η επινόηση αυτού του όρου ίσως κρύβει και μια προσπάθεια των ίδιων αυτών ανθρώπων να εξαλείψουν από αυτό το μουσικό είδος τις Σμυρναίικες καταβολές του. Ωστόσο, πιστεύω ότι η χρήση του όρου ‘αστικολαϊκό’ υπήρξε γενικά επιτυχής. Θεωρώ πως αυτός ο χαρακτηρισμός ταιριάζει στο συγκεκριμένο μουσικό είδος, επειδή αυτό το τραγούδι αναφέρεται κυρίως σε καταστάσεις που σχετίζονται με τη ζωή της πόλης, σε αντίθεση με το Δημοτικό που είναι το λαϊκό τραγούδι της υπαίθρου.
Σε σχέση τώρα με λεπτομέρειες όσον αφορά το μουσικό μέρος τηλεοπτικής εκπομπής του Κώστα Φέρρη στη συγκεκριμένη μέρα, η Θεοδοσία Στίγκα ερμήνευσε εκπληκτικά το αδέσποτο τραγούδι ‘Σαν Πεθάνω στο Καράβι’ που πρωτοηχογράφησε στην Αμερική ο κιθαρίστας Γιώργος Θεολογίτης, γνωστότερος ως Γιώργος Κατσαρός. Μια παραλλαγή του ίδιου τραγουδιού, την οποία είχε ερμηνεύσει η Σωτηρία Μπέλλου - διασκευή από τον Μπάμπη Μπακάλη – ήταν, κατά την προσωπική μου γνώμη, πολύ κατώτερη των δυνατοτήτων που διέθετε αυτή η κορυφαία και αξέχαστη λαϊκή τραγουδίστρια. Κάτι όμως που δεν ισχύει στην περίπτωση της Στίγκα.


Παναγιώτης Σκούρτης
25/2/2010

‘Ονείρου Ελλάς’-Σχόλια για Διάφορες Εκπομπές

Οι γραμμές που ακολουθούν ναι μεν σχετίζονται με το τηλεοπτικό πρόγραμμα ‘Ονείρου Ελλάς’, εντούτοις δεν αναφέρονται σε συγκεκριμένη εκπομπή, αλλά πρόκειται για σχόλια που αφορούν διάφορες εκπομπές αυτού του προγράμματος. Οι εκπομπές αυτές καλύπτουν τις περιόδους 1956-1959.
Το 1956 ήταν η χρονιά που πέθανε η κορυφαία λαϊκή ερμηνεύτρια Μαρίκα Νίνου. Σε κάποια από τις εκπομπές αφιερωμένες στη συγκεκριμένη χρονιά, σε συνδυασμό με την αναφορά στις δύσκολες στιγμές που βίωσε αυτή η ερμηνεύτρια πριν από το θάνατό της, ο Θανάσης Ζερλεντές απέδωσε αριστουργηματικά το τραγούδι ‘Ο Γιατρός’. Η μελωδία που επένδυσε τους στίχους αυτού του τραγουδιού αποδόθηκε, όπως στην αρχική του ηχογράφηση, με κιθάρα και σολίστα τον δεξιοτέχνη Σπύρο Κονσολάκη.
Εδώ ας σημειωθεί ότι στο τραγούδι που μόλις αναφέρθηκε η λέξη ‘γιατρός’ ακούγεται στα αγγλικά, δηλαδή ως ‘ντόκτορ’. Αυτό προκύπτει όχι μόνον επειδή η αγγλική λέξη ταιριάζει στο μέτρο της μελωδίας, αλλά και γιατί ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά στην Αμερική, με τραγουδιστή και σολίστα της κιθάρας τον Γιώργο Κατσαρό που το πραγματικό του επώνυμο ήταν ‘Θεολογίτης’. Αυτό πρέπει να το επισημάνουμε για να μη συγχέουμε τον εν λόγω καλλιτέχνη με τον πασίγνωστο συνονόματό του, σαξοφωνίστα και δημιουργό πολλών επιτυχιών στις δεκαετίες ’60-’70. Σύμφωνα με την εκπομπή ο Γιώργος Θεολογίτης-Κατσαρός εγκαταστάθηκε στην Αμερική το 1959.

Στην εκπομπή που ήταν αφιερωμένη στο ’59, ο Στράτος Γεωργιόπουλος απέδειξε γι’ άλλη μια φορά – όπως είχε γίνει και στην τελευταία εκπομπή του 2008 –την ικανότητά του να αποδίδει και κανταδόρικα ρεμπέτικα εκτός από μάγκικα. Αυτό το διαπιστώνει κανείς ακούγοντάς τον να ερμηνεύει το κομμάτι ‘Το Ζάρι’ που, αν δεν κάνω λάθος, είναι δημιουργία του Γιάννη Παπαϊωάννου. Στην ίδια εκπομπή ο συγκεκριμένος ερμηνευτής απέδωσε το τραγούδι ‘Τα Νέα της Αλεξάντρας’, δημιουργία του ευρωπαϊστή συνθέτη Κώστα Γιαννίδη. Το κομμάτι αυτό έχει τελευταία επανέλθει στην επικαιρότητα μέσα από την ερμηνεία του Γιώργου Νταλάρα, αν και σε μένα είναι γνωστό από την προγενέστερη ερμηνεία του Βαγγέλη Περπινιάδη. Εντούτοις, όπως με πληροφόρησε ο Στράτος, το ίδιο τραγούδι είχε αποδώσει παλιότερα και ο παππούς του Στράτος Παγιουμτζής.

Παναγιώτης Σκούρτης
27/1/2010

ΣΩΤΗΡΗΣ ΣΟΦΙΑΣ

Ονείρου Ελλάς
Ο ΕΡΜΗΝΕΥΤΗΣ ΣΩΤΗΡΗΣ ΣΟΦΙΑΣ
ΚΑΙ
ΤΟ ‘ΕΜΒΑΤΗΡΙΟ’ ΤΟΥ ΤΣΙΤΣΑΝΗ

Η νέα σειρά εκπομπών του τηλεοπτικού προγράμματος «Ονείρου Ελλάς», όπως έχει αναφερθεί πιο πριν, (αναζητήστε αρχείο ‘ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΚΥΚΛΟΣ’), - εστιάζει στα αφιερώματα σε συγκεκριμένες περιόδους από την Ιστορία του Ρεμπέτικου. Συνήθως αυτά τα αφιερώματα παρουσιάζονται σε περισσότερες από μία εκπομπές. Έτσι με την πρώτη εκπομπή του 2010 – η οποία μεταδόθηκε την Κυριακή 10 Ιανουαρίου - ολοκληρώθηκε το αφιέρωμα στην περίοδο 1955.
Από τους καλλιτέχνες του τραγουδιού που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, στη συγκεκριμένη εκπομπή την προσοχή τράβηξε ο Σωτήρης Σοφιάς. Και στα τρία τραγούδια που απέδωσε, μπόρεσε επιτέλους ν αναδειχθεί η ικανότητά του για γνήσιες λαϊκές ερμηνείες, την οποία είχαμε ήδη αναφέρει ότι διαθέτει, αλλά για κάποιο λόγο, δεν είχε γίνει ως τώρα αντιληπτή, (αναζητήστε αρχείο 1949). Μάλιστα, η μελωδία του ενός απ αυτά τα τραγούδια -δεν μπόρεσα να διακρίνω τον τίτλο –αποδόθηκε με κιθάρα κουρντισμένη α λα λαϊκά. Εδώ, ο δεξιοτέχνης σολίστας πρέπει να ήταν ο Σπύρος Κονσολάκης.
Το γεγονός ότι στην εκπομπή μεταδόθηκε ένα καινούργιο κομμάτι και συγκεκριμένα το τραγούδι ‘Σαμπάχ Αμάν’ - σε μουσική Θέσιας Παναγιώτου - δείχνει ότι και σήμερα μπορεί να γράφονται γνήσια λαϊκά τραγούδια. Το τραγούδι αυτό απέδωσε η Θεοδοσία Στίγκα, ενώ οι στίχοι του ανήκουν στον επιμελητή και παρουσιαστή του προγράμματος που σχολιάζουμε Κώστα Φέρρη. Ως γνωστόν, ο Φέρρης έχει γράψει και τους στίχους της επιτυχίας ‘Στου Θωμά’ που ακούγεται στην ταινία του ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ. Είναι κοινός τόπος πλέον πως η μουσική αυτής της ταινίας ανήκει στον Σταύρο Ξαρχάκο, ενώ στα υπόλοιπα τραγούδια του έργου, τους στίχους είχε γράψει ο Νίκος Γκάτσος.
Εκτός από το τραγούδι ‘Σαμπάχ Αμάν’ η Θεοδοσία Στίγκα επίσης τη σύνθεση ‘Το Τραγούδι της Κύπρου’. Το τραγούδι αυτό εμπνεύστηκε ο Βασίλης Τσιτσάνης από τους αγώνες που ξεκινούσαν τότε στο πολυτάραχο νησί γι ανεξαρτησία από τον Αγγλικό Ζυγό. Εντυπωσιάζει το γεγονός πως ο συνθέτης κατάφερε να ταιριάξει το ρυθμό του εμβατηρίου με το μπουζούκι.

Π. Σκούρτης
17 1 - 20010

ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΜΠΕΤΤΑΣ

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ‘Ονείρου Ελλάς’, Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΜΠΕΤΤΑΣ,
ΚΑΙ Ο ΣΤΡΑΤΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ

Στο πλαίσιο των εκπομπών από το τηλεοπτικό μουσικό πρόγραμμα ‘Ονείρου Ελλάς,’ που ήσαν αφιερωμένες στην περίοδο 1954-‘55, τιμήθηκε ο Γιώργος Ζαμπέττας. Η εκπομπή προς τιμήν αυτού του σπουδαίου δημιουργού μεταδόθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2009.
Από τη στιγμή που χαρακτηρίζουμε ‘μεγάλο’ έναν δημιουργό, θεωρώ ότι πρέπει να εξηγούμε και γιατί τον αποκαλούμε έτσι. Τώρα, όσον αφορά το Γιώργο Ζαμπέττα ειδικότερα, από πολλούς δεν θεωρείται σπουδαίος συνθέτης και οι περισσότεροι αυτό που κυρίως του αναγνωρίζουν είναι η δεξιοτεχνία του στο μπουζούκι. Τούτο συμβαίνει επειδή το περισσότερο από το έργο του ως δημιουργού τραγουδιών - δεν λέμε ως συνθέτη γιατί αυτό περιλαμβάνει και τις σολιστικές του εμπνεύσεις - παρουσιάστηκε μέσα από χιουμοριστικές κινηματογραφικές ταινίες και έχει υποβαθμιστεί. Πέρα όμως από το είδος τραγουδιών που αναφέραμε, ο Ζαμπέττας έχει συνθέσει και κλασσικά ρεμπέτικα. Τα δύο πρώτα του μουσικά κομμάτια ερμήνευσαν ο Πρόδρομος Τσαουσάκης και ο νεότατος τότε Στέλιος Καζαντζίδης. Να σημειωθεί εδώ πως εκείνο τον καιρό η φωνή του τελευταίου ήταν πολύ διαφορετική και προσέγγιζε το ύφος των κλασικών ερμηνευτών του Ρεμπέτικου σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ όσο αργότερα. Οι δυο πρώτες συνθέσεις του Ζαμπέττα ‘Σαν Σήμερα, Σαν Σήμερα’ και ‘Βαθιά στη Θάλασσα θα Πέσω’ – το τελευταίο ήταν αυτό που ερμήνευσε ο Καζαντζίδης - υπήρξαν σπουδαία τραγούδια παρότι δεν ‘έπιασαν’, όπως λέγεται στη γλώσσα της δισκογραφίας. Ενδεικτικό της σπουδαιότητάς τους είναι ότι, το κομμάτι που μόλις αναφέρθηκε, το περιελάμβανε στο ρεπερτόριό του, στις εμφανίσεις που έκανε στα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Μάρκος. Η ερμηνεία με τον Μάρκο διασώζεται στον δίσκο ‘ΜΑΡΚΟΣ ΒΑΜΒΑΚΑΡΗΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΠΑΓΙΟΥΜΤΖΗΣ - ΖΩΝΤΑΝΗ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ ΣΤΟΥ ΒΡΑΝΑ, ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ ΤΟΥ ’61’.
Ακόμα όμως και αν παραβλέψουμε το γεγονός ότι ο Ζαμπέττας ήταν αξιόλογος συνθέτης και λάβουμε υπόψη μας μόνο την ιδιότητά του ως σολίστα του μπουζουκιού, και πάλι υπήρξε μεγάλος. Κι αυτό, γιατί πήρε την τυπική πενιά του οργάνου και την επέκτεινε έτσι ώστε, παρότι έπαιζε τετράχορδο μπουζούκι, να ακούγεται σαν τρίχορδο. Κάτι τέτοιο δεν φαίνεται τόσο στις πολύ γνωστές του ηχογραφήσεις, όσο σε κάποιες που υπάρχουν σε κασέτα και πραγματοποιήθηκαν στο σπίτι του. Αυτές περιλαμβάνουν ταξίμια και έχουν περάσει στο Διαδίκτυο. Το αρχείο αυτό επιπλέον περιλαμβάνει ταξίμια παιγμένα από έναν επίσης αξιόλογο και νεότερο ομότεχνο του Ζαμπέττα, τον Μανόλη Καραντίνη.
Καιρός όμως να μιλήσουμε για την εκπομπή –αφιέρωμα στον Ζαμπέττα από το πρόγραμμα ‘Ονείρου Ελλάς’. Τούτη τη φορά την τιμητική του είχε ο Θανάσης Ζερλεντές και δικαίως πιστεύω, αφού τόσο η γενικότερη διάθεση που εξωτερικεύει, όσο και η ερμηνεία του, έχουν κάτι από το σκωπτικό ύφος του Γιώργου Ζαμπέττα. Τώρα, σε σχέση με τον Στράτο Γεωργιόπουλο αυτός απέδωσε το θρυλικό πλέον κομμάτι ‘Ο πιο Καλός ο Μαθητής’ με ευσυνειδησία. Η παράδοση από την οποία κρατάει είναι πλέον γνωστή σε όσους έχουν διαβάσει τα προηγούμενα σχετικά άρθρα. Να σημειωθεί εδώ ότι ο νεότερος Στράτος, σε συνέντευξη που είχε δώσει, πριν από αρκετό καιρό, στο διαδικτυακό περιοδικό ΚΛΙΚΑ, αποκάλυψε πως ο πρώτος άνθρωπος που διέκρινε κάποιο ιδιαίτερο χάρισμα στη φωνή του όταν ήταν ακόμα παιδί, υπήρξε ο Γιώργος Ζαμπέττας.
Σε αυτό το σημείο, πρέπει να κάνω μια παρένθεση και να υπενθυμίσω ότι ο Στράτος Γεωργιόπουλος και ο Θανάσης Ζερλεντές, - αναζητήστε αρχείο ΛΙΝΑΡΔΟΣ ΒΑΜΒΑΚΑΡΗΣ – εμφανίζονται αυτόν τον καιρό στο κέντρο «ΟΙ ΠΕΝΙΕΣ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΑΡΗ», ενώ μαζί τους είναι η Μαρίνα Χατζή. Πρόκειται για μια ανερχόμενη ερμηνεύτρια του ρεμπέτικου με εξίσου ενδιαφέρουσα φωνή. Το καλοκαίρι που μας πέρασε ο Στράτος Γιωργιόπουλος έκανε κάποιες εμφανίσεις στην πίστα του κέντρου ΑΣΤΕΡΙΑ της Γλυφάδας, με το συγκρότημα από την εκπομπή του Κώστα Φέρρη ‘Ονείρου Ελλάς’, αλλά και σε συναυλίες στην επαρχία, αρχίζοντας μάλιστα από την Πάτρα που είναι και η ιδιαίτερη πατρίδα μου. Για πολλά χρόνια δεν είχε δουλέψει σε πάλκο γι’ αυτό η τωρινή παρουσία του στο κέντρο «ΟΙ ΠΕΝΙΕΣ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΑΡΗ» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η πρώτη μετά από καιρό. Ευχόμαστε λοιπόν τόσο σ’ αυτόν όσο και στους άλλους γνήσιους εκπροσώπους του λαϊκού τραγουδιού, καλή συνέχεια με πολλές επιτυχίες.
Κλείνοντας όμως, θα ήθελα να ξαναγυρίσω στον Γιώργο Ζαμπέττα. Θα έλεγα λοιπόν ότι η χρονολογία και η ημερομηνία γέννησής του συνδέονται μ’ έναν περίεργο τρόπο, αφού γεννήθηκε το 1925 στις 25 Ιανουαρίου. Παρότι έζησε και πέθανε στο Αιγάλεω, είδε το φως της ζωής στην Ακαδημία Πλάτωνος και λέγεται πως το παίξιμό του στο μπουζούκι είχε επηρεαστεί από το κελάιδισμα των αηδονιών που τότε ακούγονταν ακόμα στη γειτονιά που γεννήθηκε. Από τα τρία παιδιά που απέκτησε με τον γάμο του, σήμερα υπάρχουν στη ζωή μόνο οι δυο κόρες του, η Κατερίνα και η Μαρία. Ο γιος και ομότεχνός του Μιχάλης, μας άφησε χρόνους σχετικά πρόσφατα, σε ηλικία μόλις πενηνταενός ετών και μάλιστα μήνα Μάρτιο. Πρόκειται για τραγική σύμπτωση, δεδομένου ότι το 1992, τον ίδιο επίσης μήνα, εγκατέλειψε τον μάταιο τούτο κόσμο και ο πατέρας του. Ο Μιχάλης, που ήταν αξιοπρόσεχτος τραγουδιστής και επίσης έπαιζε μπουζούκι και κιθάρα, ενώ ως ερμηνευτής συμμετείχε στο κύκνειο άσμα του πατέρα του στον δίσκο ‘ΧΙΛΙΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΑ’. Ο Μιχάλης, πριν πεθάνει ηχογράφησε κι έναν προσωπικό δίσκο με τίτλο ‘ΤΑ ΓΑΙΔΟΥΡΑΚΙΑ’.

Π. Σκούρτης
11 - 1 - 2010

‘ΜΟΝΑΧΑ Η ΑΓΑΠΗ ΕΙΝΑΙ ΛΥΣΗ’

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Φοβερά υποτονικός ο ρόλος του μπουζουκιού στον δίσκο ενός συνθέτη με οικογενειακή παράδοση στο όργανο.

Ο Δημήτρης Παπαδόπουλος – γιος και ομότεχνος του Κώστα – έχει στο μακρινό παρελθόν παίξει σε ηχογραφήσεις με τον αείμνηστο Άκη Πάνου, αλλά και πριν μερικά χρόνια στον δίσκο ‘ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΥ’ όπου ο Στέλιος Βαμβακάρης παίζει και τραγουδάει κομμάτια του πατέρα του. Όμως, ούτε σε αυτές τις ηχογραφήσεις ούτε και στις συνθέσεις που κατά καιρούς έχει δώσει ο Δημήτρης σε διάφορους εκπροσώπους του τραγουδιού – μεταξύ αυτών και στην συνεπώνυμή του ερμηνεύτρια Πίτσα Παπαδοπούλου – διέκρινα κάποιες ιδιαίτερες δυνατότητες του στο μπουζούκι. Περίμενα λοιπόν πως θα διαπίστωνα κάτι διαφορετικό στον πρώτο προσωπικό του δίσκο που κυκλοφόρησε πρόσφατα και έχει τίτλο ‘ΜΟΝΑΧΑ Η ΑΓΑΠΗ ΕΙΝΑΙ ΛΥΣΗ’. Όμως, με εξέπληξε το γεγονός ότι αυτό δεν συνέβη ούτε τούτη τη φορά, γιατί και σ’ αυτόν τον δίσκο ο ρόλος του μπουζουκιού είναι φοβερά υποτονικός.
Βέβαια, δεν υπαινίσσομαι ότι ο απόγονος και ομότεχνος ενός σολίστα του μπουζουκιού πρέπει οπωσδήποτε να γράφει (συνθέτει) αμιγώς λαϊκά τραγούδια. Όταν όμως ένας δημιουργός είναι κυρίως σολίστας – από τη στιγμή δηλαδή που δεν χρησιμοποιεί το μουσικό όργανο που παίζει μόνο για να συνθέτει – πιστεύω πως στα τραγούδια που γράφει πρέπει να δίνει τι στίγμα του οργάνου, είτε αυτό είναι το μπουζούκι είτε οποιοδήποτε άλλο. Πάντως, σε κάποια τραγούδια θα μπορούσαν ίσως να φανούν οι λαϊκές ρίζες του συνθέτη, αν η ενορχήστρωση ήταν κάπως λιγότερο σύγχρονη.
Το πιο λαϊκό τραγούδι στον δίσκο είναι «Ο Καφές». Οι στίχοι των τραγουδιών που περιλαμβάνονται εδώ έχουν γραφτεί από έναν και μόνο συντελεστή, τη στιχουργό Ιωάννα Αντωνοπούλου και τα ερμηνεύουν ο Παντελής Θαλασσινός, ο Μανώλης Λυδάκης και η Μαρία Λούκα. Στον δίσκο αποδίδει κάποια τραγούδια και μια φωνή που δεν γνωρίζω και έχω την εντύπωση ότι πρέπει να είναι του ίδιου του συνθέτη.

Παναγιώτης Σκούρτης
19 Δεκεμβρίου 2009

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΤΕΡΓΙΟΥ: «ΣΟΛΟ»

ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΚΟΜΜΑΤΙΩΝ ΟΠΟΥ ΟΙ ΕΠΙΡΡΟΕΣ ΦΑΙΝΟΝΤΑΙ ΠΟΛΥ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠ’ ΟΤΙ ΣΕ ΔΙΣΚΟΥΣ ΟΜΟΤΕΧΝΩΝ ΑΛΛΑ ΤΕΛΙΚΑ ΔΕΝΟΥΝ Σ’ ΕΝΑ ΕΝΙΑΙΟ ΑΡΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ

Ο Παναγιώτης Στεργίου ανήκει σ’ αυτούς τους νεότερους μπουζουξήδες που το όνομά του τα τελευταία χρόνια ακούγεται όλο και πιο συχνά στις ηχογραφήσεις. Όμως πιστεύω ότι η δεξιοτεχνία του στο όργανο γίνεται περισσότερο αντιληπτή στο δίσκο «ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ ΚΑΙ ΣΑΤΩΒΡΙΑΝΔΟΥ» με ερμηνευτή τον Κώστα Δουμουλιάκα όπου ο Στεργίου παίζει συμμετέχοντας με άλλους σολίστες του μπουζουκιού μεταξύ αυτών και με τον Νίκο Τατασόπουλο, γιο του κορυφαίου δεξιοτέχνη στο μπουζούκι Γιάννη Τατασόπουλο, που είχε μεταναστεύσει στην Αμερική όπου και πέθανε. Πολλά τραγούδια αυτού του δίσκου ο Στεργίου τα έχει παίξει ντουέτο μαζί με τον Τατασόπουλο.

Ωστόσο την δεξιοτεχνία του Στεργίου για την οποία μιλήσαμε παραπάνω, μας δίνεται η ευκαιρία να την απολαύσουμε πολύ περισσότερο απ’ ότι σε άλλους δίσκους, στον πρώτο προσωπικό του που κυκλοφόρησε σχετικά πρόσφατα και έχει τίτλο «ΣΟΛΟ». Χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης δουλειάς είναι το εξής: παρ’ ότι οι επιρροές του δημιουργού είναι περισσότερο φανερές απ’ ότι γενικότερα σε δίσκους ομότεχνών του –για παράδειγμα στα κομμάτια λατινογενούς ύφους είναι ξεκάθαρη η επιρροή από το Μανώλη Χιώτη και στα αυτά πιο γρήγορου ρυθμού, εκείνη από τον Γιάννη Σταματίου ή «σπόρο»- τελικά όλες αυτές οι επιρροές δένουν αρμονικά σε ένα εννιαίο σύνολο και αναδεικνύουν ένα εντελώς προσωπικό ύφος. Παρ’όλα αυτά υπάρχουν κάποιες ενστάσεις που προσωπικά έχω να κάνω για τον δίσκο. Μ’ όλο που οι αυτοσχεδιασμοί με το στόμα ανήκουν σ’ ένα μουσικό είδος που είναι εξίσου λαϊκό με το ρεμπέτικο δηλαδή την τζάζ, θεωρώ πως δεν ταιράζουν σ’ ένα τέτοιο δίσκο και μάλιστα σ’ ένα κομμάτι με μακεδονίτικο ρυθμό. Επίσης θεωρώ ότι στο «ΤΣΙΦΤΕΤΕΛΙ» η ορχήστρα θα μπορούσε να μην είναι τόσο παραφορτωμένη και έτσι να ακούγεται πιο αυθεντικό. Ο δίσκος εκτός από τα περισσότερα κομμάτια που είναι του Στεργίου περιλαμβάνει και την ορχηστρική εκδοχή ενός πολύ γνωστού τραγουδιού του Βασίλη Τσιτάνη και συγκεκριμένα «ΤΑ ΞΕΝΑ ΧΕΡΙΑ» όπως και μουσικά κομμάτια που εμπνεύστηκε ο ομότεχνος του Στεργίου, Δημήτρης Χιονάς.

Όπως είπαμε πιο πάνω ο δίσκος τιτλοφορείται «ΣΟΛΟ», εντούτις εκτός από ορχηστρικά κομμάτια περιλαμβάνει και τρία τραγούδια προφανώς για να δοθεί μια ιδέα από τη δουλειά του σολίστα επίσης ως δημιουργού τραγουδιών. Τα τραγούδια αποδίδουν ο Θωμάς Στεργίου-δε γνωρίζω αν έχει κάποια συγγένεια με το συνθέτη-, ο Γιώργος Γιαννιώτης και ο Γιάννης Κορωνάκης. Όμως από τα τρία τραγούδια μόνο το ένα προσεγγίζει το λαϊκό κλίμα που προσπαθεί γενικά να δημιουργήσει σ’ αυτό το δίσκο ο συνθέτης. Πρόκειται για το κομμάτι «ΔΙΔΥΜΟΣ ΑΔΕΛΦΟΣ» που ερμηνεύει ο Γιάννης Κορωνάκης. Η ερμηνεία του Κορωνάκη- ο οποίος αν δεν κάνω λάθος είναι ένας καλλιτέχνης που ανέδειξε ο Θανάσης Πολυκανδριώτης- θυμίζει πολύ αμιδρά αυτή του Στράτου Διονυσίου, αλλά γενικά πρόκειται για έναν ερμηνευτή με πολύ προσωπικό στυλ. Διαθέτει μια φωνή που είναι αυθεντικά λαϊκή, από τις σπάνιες που ακούμε σήμερα.

Π.Σκούρτης

5/1/10

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ «ΔΕΝ ΞΑΝΑΠΑΙΖΩ ΖΑΡΙΑ» ΚΑΙ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΟΙΚΕΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΜΕΛΩΔΙΩΝ ΠΑΛΙΟΤΕΡΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΑΠΟ ΝΕΟΤΕΡΟΥΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ

Στο ζεϊμπέκικο «ΔΕΝ ΞΑΝΑΠΑΙΖΩ ΖΑΡΙΑ» έχω ήδη αναφερθεί σε δυο γραπτά μου και μάλιστα σε άρθρα που σχετίζονται με την ερμηνεία του συγκεκριμένου τραγουδιού από τον νέο γνήσιο λαϊκό τραγουδιστή Στράτο Γεωργιόπουλο, εγγονό του κορυφαίου ερμηνευτή Παγιουμτζή. Να σημειωθεί εδώ πως ο νεότερος Στράτος δεν έχει κάνει ακόμα δισκογραφία οπότε η παραλλαγές αυτές δεν κυκλοφορούν στο εμπόριο.(Για περισσότερες πληροφορίες αναζητήστε τα αρχεία «ΖΑΡΙΑ» και «ΛΙΝΑΡΔΟΣ ΒΑΜΒΑΚΑΡΗΣ»).

Λέγεται ότι το αναφερόμενο τραγούδι βασίζεται στη μελωδία του κομματιού «ΤΟ ΣΑΚΚΑΚΙ»-σύνθεση του Ανέστου Δελιά- στην οποία ο Βαγγέλης Περπινιάδης «κάρφωσε» στίχους του Κώστα Φραγκούλη, ωστόσο τη μελωδία του τραγουδιού είχε διεκδικήσει και ο Μάρκος. Δεν συνηθίζω να αναφέρομαι κολακευτικά σε τραγούδια που βασίζονται σε μουσική δημιουργών την οποία έχουν οικειοποιηθεί άλλοι συνθέτες, το κομμάτι όμως αυτό είναι ένα από τα πιο αγαπαημένα μου ρεμπέτικα. Ίσως γιατί τόσο η μαγκιά στο στίχο όσο και αυτή που απαιτείται για την ερμηνεία με κάνουν συχνά να ξεχνάω τα όσα σχετίζονται με τη μελωδία. Επιπλέον πιστεύω ότι η περίπτωση αυτή είναι από τις λίγες στις οποίες δεν μπορεί κανείς να εντοπίσει εύκολα ότι η ίδια μελωδία έχει χρησιμοποιηθεί σε δυο διαφορετικά τραγούδια. Ενδεικτικό αυτού που λέω είναι το εξής: έχω την εντύπωση ότι υπάρχουν δυο παραλλαγές του τραγουδιού «ΤΟ ΣΑΚΚΑΚΙ» ερμηνευμένες από τον Στράτο Παγιουμτζή. Στην πρώτη, που είχα ακούσει στα παιδικά μου χρόνια, ο ρυθμός ήταν πολύ πιο γρήγορος απ’ ότι σ’ εκείνη που υπάρχει στο δίσκο «ΑΣΤΕΡΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ» και στην οποία η μελωδία προσεγγίζει πιο πολύ αυτή των «ΖΑΡΙΩΝ».

Παρότι όπως είπα παραπάνω το ζεϊμπέκικο «ΔΕΝ ΞΑΝΑΠΑΙΖΩ ΖΑΡΙΑ» είναι ένα από τα πιο αγαπημένα μου ρεμπέτικα, η πρώτη παραλλαγή του κομματιού που ερμηνεύει ο Βαγγέλης Περπινιάδης, δεν μπορώ να πω πως με ενθουσιάζει ιδιάιτερα. Πιστεύω ότι ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης έχει αποδώσει τραγούδια με πολύ πιο μάγκικο τρόπο και με περισσότερο κοφτό παίξιμο στο μπουζούκι απ’ όσο στην περίπτωση του κομματιού που σχολιάζεται εδώ. Μ’ όλο που δεν έχω ακούσει μια δεύτερη παραλλαγή που κυκλοφορεί με τον Μήτσο Ευσταθίου, αν κρίνω από τον τρόπο με τον οποίο ο τελευταίος απέδιδε μάγκικα ρεμπέτικα, η παραλλαγή που αυτός έχει τραγουδήσει πρέπει να είναι απείρως καλύτερη από εκείνη με τον Περπινιάδη.

Κλείνοντας πρέπει να πω ότι το ζήτημα της οικειοποίησης μελωδιών παλιότερων κομματιών από νεότερους συνθέτες στο χώρο του λαϊκού τραγουδιού, είναι μεγάλο θέμα. Οφείλω να ξεκαθαρίσω πως σε καμία περίπτωση δεν επικροτώ αυτή την πρακτική, συχνά όμως τείνω να συμφωνήσω με την άποψη που πολλές φορές έχει εκφράσει ο Γιώργος Τσάμπρας . Ότι δηλαδή για κάποια περίοδο πολλοί νεότεροι συνθέτες στο χώρο του λαϊκού τραγουδιού, φοβούμενοι μήπως ξεχαστούν μελωδίες παλιότερων ομότεχνών τους οι οποίοι δε βρίσκονταν πια στη ζωή, επέλεξαν να τις χρησιμοποιήσουν επενδύοντάς τες με νέους στίχους. Σίγουρα ο φόβος δε δικαιολογεί μια τέτοια πρακτική, ίσως όμως εδώ είχαμε να κάνουμε με μια άλλη άποψη. Φυσικά επρόκειτο για μελωδίες σχετικά άγνωστων τραγουδιών γιατί λόγου χάρη δε θα μπορούσε κανείς να οικειοποιηθεί τη μελωδία από τη «ΦΡΑΓΚΟΣΥΡΙΑΝΗ» του Μάρκου Βαμβακάρη και αυτό να περάσει απαρατήρητο.

Π.Σκούρτης 4/1/10